Vancomycin and glycopeptides

Vancomycin (Vancocin i leki generyczne); teicoplanin (Targocid); dalbavancin (Dalvance w USA / Xydalba w UE); oritavancin (Orbactiv, Kimyrsa); telavancin (Vibativ). Trzy ostatnie to „lipoglikopeptydy”

Działanie przeciwdrobnoustrojowe i przeciwwirusowe
Czeka na recenzję medycznąEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Obserwuj aktualizacje
Uwaga do tego profilu. Vancomycin i pokrewne związki to zatwierdzone antybiotyki wydawane wyłącznie na receptę, stosowane w szpitalach w ciężkich zakażeniach bakteriami Gram-dodatnimi. Ta strona objaśnia opublikowane dane naukowe. Stosowanie w społeczności lub na własną rękę praktycznie nie zostało udokumentowane. Niewłaściwe stosowanie antybiotyków napędza oporność i jest problemem zdrowia publicznego, a nie indywidualnym.

1Czym jest

Vancomycin wyizolowano w 1953 r. z bakterii glebowej z próbki błota z Borneo i zatwierdzono w 1958 r. Wczesne, zanieczyszczone serie („Mississippi mud”) powodowały uszkodzenia nerek i słuchu, więc lek odsunięto na boczny tor, gdy dominowały lepiej tolerowane penicyliny. Powróciła na pierwszy plan w latach 1980. wraz z rozprzestrzenianiem się metycylinoopornego Staphylococcus aureus (MRSA) i od dziesięcioleci jest standardowym leczeniem ciężkich zakażeń MRSA. Chemicznie jest to peptyd, ale bardzo nietypowy: siedem aminokwasów, z których pięć jest aromatycznych, usieciowanych w klatkę o kształcie kielicha i glikozylowanych. Enzymy ludzkie nie są w stanie jej rozłożyć, a jelito nie może jej wchłonąć.

Teicoplanin (1988, Europa i inne regiony; nigdy niezatwierdzona w USA) to pokrewny naturalny glikopeptyd o dłuższym okresie półtrwania. Lipoglikopeptydy to półsyntetyczne pochodne z lat 2000–2010, zaprojektowane do leczenia zakażeń skóry raz w tygodniu lub pojedynczą dawką. Enterokoki oporne na vancomycin (VRE) i gronkowce o pośredniej oporności pojawiły się pod koniec lat 1980–1990 i są obecnie problemem globalnym.


2Jak prawdopodobnie działa

Klatka peptydowa z dużym powinowactwem wiąże końcowy fragment D-Ala-D-Ala lipidu II i powstających łańcuchów peptydoglikanu, sterycznie blokując transglikozylację i transpeptydację, przez co ściana nie może zostać usieciowana. Osłabiona ściana ulega rozerwaniu pod wpływem ciśnienia osmotycznego.
Ponieważ cel znajduje się na zewnątrz błony wewnętrznej, ale wewnątrz błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych, glikopeptydy są zbyt duże, by do niego dotrzeć u bakterii Gram-ujemnych; spektrum obejmuje wyłącznie bakterie Gram-dodatnie.
Oporność (klastry genów VanA, VanB i pokrewne) zastępuje D-Ala-D-Ala przez D-Ala-D-mleczan, co zmniejsza wiązanie mniej więcej tysiąckrotnie. Oritavancin i telavancin częściowo to przezwyciężają dzięki drugiemu mechanizmowi: ich ogon lipidowy zakotwicza je w błonie i powoduje ich dimeryzację, zaburzając potencjał błonowy i zwiększając powinowactwo do celu.
Ogon lipidowy dalbavancin służy głównie wiązaniu albumin, wydłużając do około tygodnia.
Wankomycyna zakrywa koniec D-alanylo-D-alanina elementu budulcowego peptydoglikanu, zamiast blokować enzym. Gdy koniec jest zakryty, nie mogą powstać wiązania poprzeczne spajające ścianę bakterii, a ściana pęka pod własnym ciśnieniem.Schemat — nie w skali

3Co pokazują badania

Bakteriemia i zapalenie wsierdzia wywołane przez MRSA

Vancomycin jest standardowym komparatorem praktycznie w każdym badaniu dotyczącym MRSA od lat 1980. Daptomycin okazała się nie gorsza od vancomycin w skojarzeniu z gentamicin (Fowler 2006, NEJM). Linezolid nie okazał się skuteczniejszy w bakteriemii. Dodatkowe skojarzenie z antygronkowcowym β-laktamem skróciło bakteriemię, ale zwiększyło częstość uszkodzenia nerek w badaniu CAMERA2 (Tong 2020, JAMA). Odsetek niepowodzeń vancomycin rośnie, gdy MIC zbliża się do 2 mg/L, a dawkowanie oparte na AUC jest obecnie zalecane zamiast dawkowania opartego wyłącznie na stężeniu minimalnym (Rybak 2020, Am J Health Syst Pharm — wytyczne konsensusowe). [1][2][3]

Zakażenia skóry i tkanek miękkich

Dalbavancin (DISCOVER 1 i 2, 1,312 pacjentów; Boucher 2014, NEJM) i oritavancin (SOLO I i II, 1,987 pacjentów; Corey 2014, NEJM), podawane w jednej lub dwóch dawkach, okazały się każda nie gorsze od 7–10 dni vancomycin podawanej dwa razy na dobę. Telavancin okazała się nie gorsza od vancomycin (badania ATLAS; Stryjewski 2008, Clin Infect Dis). [4][5]

Szpitalne zapalenie płuc i zapalenie płuc związane z wentylacją mechaniczną

Telavancin okazała się nie gorsza od vancomycin (ATTAIN; Rubinstein 2011, Clin Infect Dis), ale wiązała się z wyższą śmiertelnością u pacjentów z wcześniej istniejącym upośledzeniem czynności nerek, co doprowadziło do ograniczenia wskazań. Linezolid wykazał wyższy odsetek powodzenia klinicznego niż vancomycin w zapaleniu płuc wywołanym przez MRSA w badaniu ZEPHyR (Wunderink 2012, Clin Infect Dis), choć śmiertelność była taka sama. [6][8]

Zakażenie Clostridioides difficile (vancomycin doustnie)

Doustna vancomycin okazała się skuteczniejsza od metronidazole w ciężkim zakażeniu (Zar 2007, Clin Infect Dis) i jest w wytycznych opcją pierwszego rzutu obok fidaxomicin. Lek pozostaje w świetle jelita i właśnie o to chodzi. [7]

Zapalenie kości i szpiku oraz zakażenie protezy stawowej

Dalbavancin ma poparcie w badaniach obserwacyjnych i małych badaniach randomizowanych w zakażeniach kości i stawów (Rappo 2019, Open Forum Infect Dis) i jest w tym zastosowaniu szeroko stosowana poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label).

4Zgłaszane działania niepożądane i interakcje

Opisywane w literaturze

Nefrotoksyczność jest głównym problemem vancomycin: ostre uszkodzenie nerek w mniej więcej 5–15% kuracji, a ryzyko gwałtownie rośnie przy stężeniach minimalnych powyżej 15–20 mg/L, przy jednoczesnym stosowaniu piperacillin-tazobactam, z aminoglikozydami oraz w stanach krytycznych. Reakcja infuzyjna na vancomycin (dawniej „zespół czerwonego człowieka”): zaczerwienienie, świąd i niedociśnienie wskutek uwalniania histaminy przy zbyt szybkim wlewie; zapobiega się jej, podając wlew przez co najmniej 60 minut. Ototoksyczność jest rzadka przy nowoczesnych preparatach. Neutropenia i trombocytopenia przy przedłużonych kuracjach; gorączka polekowa; DRESS i linijna IgA-zależna dermatoza pęcherzowa są rzadkie, ale udokumentowane. Teicoplanin powoduje mniej uszkodzeń nerek, ale częściej gorączkę polekową i wysypkę. Dalbavancin i oritavancin: nudności, ból głowy, reakcje infuzyjne; oritavancin sztucznie wydłuża laboratoryjne czasy krzepnięcia (aPTT, PT/INR) do 5 dni poprzez wiązanie odczynników fosfolipidowych, więc monitorowanie heparyny za pomocą aPTT jest niewiarygodne. Telavancin: zaburzenia smaku, pienisty mocz, nefrotoksyczność, wydłużenie odstępu QT oraz ostrzeżenie w ramce przed stosowaniem w ciąży na podstawie danych z badań rozwojowych na zwierzętach.

Zgłaszane przez społeczność

nie udokumentowano.

Teoretyczne. selekcja VRE i S. aureus o pośredniej wrażliwości na vancomycin przy powszechnym stosowaniu.

Interakcje. addytywna nefrotoksyczność z aminoglikozydami, piperacillin-tazobactam, amphotericin B, NLPZ, środkami kontrastowymi i ciclosporin; addytywna ototoksyczność z diuretykami pętlowymi i aminoglikozydami; oritavancin zakłóca testy krzepnięcia, hamuje CYP2C9/2C19 i umiarkowanie indukuje CYP3A4, z ostrzeżeniem dotyczącym warfarin.

Wskaźniki, które badacze zwykle monitorują

Zgodnie z wytycznymi i charakterystykami produktów:

WskaźnikDlaczego się go obserwuje
Stężenia vancomycin w surowicy (AUC/MIC lub stężenie minimalne)podstawowe narzędzie monitorowania; obecny konsensus zakłada docelowe AUC/MIC 400–600 w ciężkich zakażeniach MRSA, z wykorzystaniem oprogramowania bayesowskiego, jeśli jest dostępne.
Kreatynina w surowicy i eGFRna początku i co najmniej dwa razy w tygodniu podczas dożylnego podawania vancomycin, częściej w stanach krytycznych.
Pełna morfologia krwineutropenia i trombocytopenia przy kuracjach dłuższych niż około tydzień.
Posiewy krwipowtarzane do uzyskania jałowości w bakteriemii.
Audiometriawyłącznie przy przedłużonej terapii dużymi dawkami lub w skojarzeniu z innymi lekami ototoksycznymi.
Badania krzepnięcianiewiarygodne do 5 dni po podaniu oritavancin; istotne, jeśli monitorowana jest heparyna.
Stężenia minimalne teicoplaninw głębokich zakażeniach, z docelowym zakresem 20–40 mg/L †.

Bezpłatne dla wszystkich. Informacje o bezpieczeństwie nigdy nie są płatne.


5Rekonstytucja i postępowanie

Produkty apteki szpitalnej. Fiolki vancomycin (od 500 mg do 10 g) rekonstytuuje się wodą jałową i rozcieńcza do stężenia 5 mg/mL lub niższego do wlewu trwającego co najmniej 60 minut lub dłużej przy dawkach powyżej 1 g; w niektórych ośrodkach stosuje się wlew ciągły. Lipoglikopeptydy rekonstytuuje się i rozcieńcza w 5% glukozie (dekstrozie) (oritavancin nie wolno mieszać z solą fizjologiczną) i podaje we wlewie trwającym od 30 minut (dalbavancin) do 3 godzin (oritavancin). Doustna vancomycin jest podawana w postaci kapsułek lub roztworu przygotowanego w aptece. Kalkulator nie ma tu zastosowania.


6Często badany razem z

Porównywana bezpośrednio z daptomycin, linezolid, ceftaroline i tedizolid. Łączona z rifampicin lub gentamicin w zakażeniach związanych z wyrobami medycznymi oraz z β-laktamami w badaniach dotyczących bakteriemii MRSA. Pokrewne peptydowe środki przeciwdrobnoustrojowe: daptomycin, polimyksyny, bacitracin, gramicidin oraz echinokandyny (profil #226) w przypadku grzybów.

Powiązania informacyjne. To nie są zalecenia łączenia.


7Status regulacyjny według regionu

RegionStatus (sprawdzono —)
Stany ZjednoczoneVancomycin zatwierdzona przez FDA (1958, liczne leki generyczne; kapsułki doustne w zakażeniu C. difficile). Zatwierdzone: dalbavancin (2014), oritavancin (2014; jednogodzinna postać Kimyrsa 2021) i telavancin (2009). Teicoplanin nigdy niezatwierdzona
Unia EuropejskaVancomycin i teicoplanin dopuszczone do obrotu (teicoplanin w procedurach krajowych od 1988 r.). Dalbavancin (Xydalba) dopuszczona przez EMA w 2015 r. Oritavancin dopuszczona w 2015 r., pozwolenie na dopuszczenie do obrotu później wycofane przez firmę †. Pozwolenie dla telavancin wycofane w 2018 r. †
Wielka BrytaniaVancomycin, teicoplanin i dalbavancin dopuszczone do obrotu przez MHRA
AustraliaVancomycin i teicoplanin zarejestrowane przez TGA. Dalbavancin †; oritavancin i telavancin niezarejestrowane †
Republika Południowej Afryki (RPA)Vancomycin i teicoplanin zarejestrowane przez SAHPRA. Lipoglikopeptydy †
Sport (WADA)Niezakazane

8Otwarte pytania

  • Czy dawkowanie oparte na AUC rzeczywiście przewyższa dawkowanie oparte na stężeniu minimalnym pod względem wyników klinicznych, czy jedynie pod względem ograniczania uszkodzenia nerek?
  • Czy pojedyncze dawki lipoglikopeptydów mogą bezpiecznie zastąpić tygodnie terapii dożylnej w zakażeniach kości, stawów i wewnątrznaczyniowych; trwają .
  • Znaczenie kliniczne „pełzania MIC” (MIC creep) u S. aureus oraz to, kiedy zastąpić vancomycin alternatywą.

9Źródła

  1. 1Rybak MJ et al. (2020). Therapeutic monitoring of vancomycin for serious methicillin-resistant Staphylococcus aureus infections: a revised consensus guideline and review. Am J Health Syst Pharm. PubMed
  2. 2Fowler VG Jr et al. (2006). Daptomycin versus standard therapy for bacteremia and endocarditis caused by Staphylococcus aureus. NEJM. PubMed · DOI
  3. 3Tong SYC et al. (2020). Effect of vancomycin or daptomycin with vs without an antistaphylococcal β-lactam on mortality, bacteremia, relapse, or treatment failure in patients with MRSA bacteremia (CAMERA2). JAMA. PubMed · DOI
  4. 4Boucher HW et al. (2014). Once-weekly dalbavancin versus daily conventional therapy for skin infection (DISCOVER 1 and 2). NEJM. PubMed · DOI
  5. 5Corey GR et al. (2014). Single-dose oritavancin in the treatment of acute bacterial skin infections (SOLO I). NEJM. PubMed · DOI
  6. 6Rubinstein E et al. (2011). Telavancin versus vancomycin for hospital-acquired pneumonia due to Gram-positive pathogens (ATTAIN). Clin Infect Dis. PubMed · DOI
  7. 7Zar FA et al. (2007). A comparison of vancomycin and metronidazole for the treatment of Clostridium difficile-associated diarrhea, stratified by disease severity. Clin Infect Dis. PubMed · DOI
  8. 8Wunderink RG et al. (2012). Linezolid in methicillin-resistant Staphylococcus aureus nosocomial pneumonia: a randomized, controlled study (ZEPHyR). Clin Infect Dis. PubMed · DOI
  9. 9Levine DP (2006). Vancomycin: a history. Clin Infect Dis. PubMed · DOI
  10. 10Zeng D et al. (2016). Approved glycopeptide antibacterial drugs: mechanism of action and resistance. Cold Spring Harb Perspect Med. PubMed · DOI

Źródła są właśnie powiązywane z identyfikatorami PubMed/DOI; do tego czasu linki wyszukują cytowanie w PubMed.

† Nasi recenzenci weryfikują to z aktualnymi źródłami.


10Społeczność

Wątki i protokoły są widoczne dla członków. Dołączenie jest darmowe.

Działania niepożądane zgłaszane samodzielnie Faza 2

Na razie za mało danych. Ten związek zapisywało przez 4+ tygodnie 0 z 50 wymaganych członków. Poniżej 50 nie pokazujemy niczego, aby nikogo nie dało się zidentyfikować.

11Historia strony

31 paź 2026Profile published — awaiting medical review

Licencja CC BY-NC-SA 4.0. Znalazłeś błąd? Zgłoś go · Standardy redakcyjne — poprawki są tutaj odnotowywane.