Vancomycin and glycopeptides

Vancomycin (Vancocin en generieke middelen); teicoplanin (Targocid); dalbavancin (Dalvance VS / Xydalba EU); oritavancin (Orbactiv, Kimyrsa); telavancin (Vibativ). De laatste drie zijn „lipoglycopeptiden”

Antimicrobieel & antiviraal
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Vancomycin en verwante middelen zijn goedgekeurde antibiotica, alleen op recept, die in ziekenhuizen worden gebruikt bij ernstige grampositieve infecties. Deze pagina legt de gepubliceerde wetenschap uit. Gebruik door de community of op eigen initiatief is vrijwel niet gedocumenteerd. Misbruik van antibiotica bevordert resistentie en is een probleem voor de volksgezondheid, niet een persoonlijk probleem.

1Wat het is

Vancomycin werd in 1953 geïsoleerd uit een bodembacterie in een modderstaal uit Borneo en in 1958 goedgekeurd. Vroege onzuivere batches („Mississippi mud”) veroorzaakten nier- en gehoorschade, waardoor het middel op de plank belandde terwijl beter verdragen penicillines de boventoon voerden. In de jaren 1980 kwam het weer op de voorgrond toen methicillineresistente Staphylococcus aureus (MRSA) zich verspreidde, en al tientallen jaren is het de standaardbehandeling bij ernstige MRSA-infecties. Chemisch gezien is het een peptide, maar een zeer ongebruikelijk: zeven aminozuren, waarvan vijf aromatisch, gecrosslinkt tot een komvormige kooi en geglycosyleerd. Menselijke enzymen kunnen het niet afbreken en de darm kan het niet opnemen.

Teicoplanin (1988, Europa en elders; nooit goedgekeurd in de VS) is een verwant natuurlijk glycopeptide met een langere . De lipoglycopeptiden zijn semisynthetische derivaten uit de jaren 2000–2010, ontworpen voor behandeling van huidinfecties met eenmaal per week of één enkele dosis. Vancomycin-resistente enterokokken (VRE) en stafylokokken met intermediaire resistentie ontstonden eind jaren 1980–1990 en zijn nu een wereldwijd probleem.


2Hoe het vermoedelijk werkt

De peptidekooi bindt met hoge affiniteit aan het terminale D-Ala-D-Ala van lipide II en van ontluikende peptidoglycaanketens, waardoor transglycosylering en transpeptidering sterisch worden geblokkeerd en de wand niet kan worden gecrosslinkt. De verzwakte wand bezwijkt onder osmotische druk.
Omdat het doelwit buiten het binnenmembraan maar binnen het buitenmembraan van gramnegatieve bacteriën ligt, zijn glycopeptiden te groot om het bij gramnegatieven te bereiken; het spectrum is uitsluitend grampositief.
Resistentie (VanA, VanB en verwante genclusters) vervangt D-Ala-D-Ala door D-Ala-D-lactaat, wat de binding ongeveer duizendvoudig vermindert. Oritavancin en telavancin omzeilen dit deels via een tweede mechanisme: hun lipidestaart verankert ze aan het membraan en laat ze dimeriseren, wat de membraanpotentiaal verstoort en de affiniteit voor het doelwit verhoogt.
De lipidestaart van dalbavancin dient vooral om aan albumine te binden, waardoor de tot ongeveer een week wordt verlengd.
Vancomycin bedekt het D-alanyl-D-alanine-uiteinde van de bouwsteen van peptidoglycaan in plaats van een enzym te blokkeren. Met dat uiteinde afgedekt kunnen de dwarsverbindingen die de bacteriële wand bijeenhouden niet worden gevormd, en bezwijkt de wand onder zijn eigen druk.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

MRSA-bacteriëmie en endocarditis

Vancomycin is sinds de jaren 1980 de standaardvergelijker in vrijwel elke MRSA-studie. Daptomycin was non-inferieur aan vancomycin plus gentamicin (Fowler 2006, NEJM). Linezolid was niet superieur bij bacteriëmie. Aanvullende combinatie met een antistafylokokken-β-lactam verkortte de bacteriëmie maar verhoogde de nierschade in CAMERA2 (Tong 2020, JAMA). Het percentage falen van vancomycin stijgt wanneer de MIC 2 mg/L nadert, en AUC-gestuurde dosering wordt nu aanbevolen boven dosering op basis van alleen dalspiegels (Rybak 2020, Am J Health Syst Pharm — consensusrichtlijn). [1][2][3]

Infecties van huid en huidstructuren

Dalbavancin (DISCOVER 1 en 2, 1,312 patiënten; Boucher 2014, NEJM) en oritavancin (SOLO I en II, 1,987 patiënten; Corey 2014, NEJM) waren met één of twee doses elk non-inferieur aan 7–10 dagen vancomycin tweemaal daags. Telavancin was non-inferieur aan vancomycin (ATLAS-studies; Stryjewski 2008, Clin Infect Dis). [4][5]

In het ziekenhuis opgelopen en beademingsgerelateerde pneumonie

Telavancin was non-inferieur aan vancomycin (ATTAIN; Rubinstein 2011, Clin Infect Dis), maar met een hogere mortaliteit bij patiënten met een reeds bestaande nierfunctiestoornis, wat leidde tot een beperkte indicatie. Linezolid liet in ZEPHyR een hoger klinisch succespercentage zien dan vancomycin bij MRSA-pneumonie (Wunderink 2012, Clin Infect Dis), al was de mortaliteit gelijk. [6][8]

Clostridioides difficile-infectie (orale vancomycin)

Orale vancomycin was superieur aan metronidazole bij ernstige infectie (Zar 2007, Clin Infect Dis) en is volgens richtlijnen een eerstelijnsoptie naast fidaxomicin. Het middel blijft in het darmlumen, en dat is precies de bedoeling. [7]

Osteomyelitis en prothesegewrichtsinfectie

Voor dalbavancin is er observationele en kleinschalige gerandomiseerde onderbouwing bij bot- en gewrichtsinfecties (Rappo 2019, Open Forum Infect Dis), en het wordt hiervoor op grote schaal off-label gebruikt.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Nefrotoxiciteit is het belangrijkste probleem van vancomycin: acute nierschade bij ongeveer 5–15% van de kuren, sterk oplopend bij dalspiegels boven 15–20 mg/L, bij gelijktijdige therapie met piperacillin-tazobactam, met aminoglycosiden en bij kritieke ziekte. Vancomycin-infuusreactie (voorheen „red man syndrome”): blozen, jeuk en hypotensie door histamineafgifte bij te snelle infusie; te voorkomen door minstens 60 minuten te infunderen. Ototoxiciteit is zeldzaam met moderne preparaten. Neutropenie en trombocytopenie bij langdurige kuren; geneesmiddelkoorts; DRESS en lineaire IgA-bulleuze dermatose zijn zeldzaam maar gedocumenteerd. Teicoplanin veroorzaakt minder nierschade maar meer geneesmiddelkoorts en huiduitslag. Dalbavancin en oritavancin: misselijkheid, hoofdpijn, infuusreacties; oritavancin verlengt laboratoriumstollingstijden (aPTT, PT/INR) kunstmatig tot 5 dagen lang door binding aan fosfolipidereagentia, waardoor heparinemonitoring via aPTT onbetrouwbaar is. Telavancin: smaakstoornissen, schuimende urine, nefrotoxiciteit, QT-verlenging en een boxed warning tegen gebruik tijdens de zwangerschap op basis van dierexperimentele gegevens over de ontwikkeling.

Door de community gemeld

niets gedocumenteerd.

Theoretisch. selectie van VRE en vancomycin-intermediaire S. aureus bij wijdverbreid gebruik.

Interacties. additieve nefrotoxiciteit met aminoglycosiden, piperacillin-tazobactam, amphotericin B, NSAID's, contrastmiddel en ciclosporin; additieve ototoxiciteit met lisdiuretica en aminoglycosiden; oritavancin verstoort stollingstests, remt CYP2C9/2C19 en induceert CYP3A4 in geringe mate, met een waarschuwing over warfarin.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Volgens richtlijnen en productinformatie:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Serumspiegels van vancomycin (AUC/MIC of dalspiegel)het centrale monitoringsinstrument; de huidige consensus streeft naar een AUC/MIC van 400–600 bij ernstige MRSA-infectie, met Bayesiaanse software waar beschikbaar.
Serumcreatinine en eGFRbij aanvang en minstens tweemaal per week tijdens intraveneuze vancomycin, vaker bij kritieke ziekte.
Volledig bloedbeeldneutropenie en trombocytopenie bij kuren langer dan ongeveer een week.
Bloedkwekenherhaald tot klaring bij bacteriëmie.
Audiometriealleen bij langdurige hooggedoseerde therapie of in combinatie met andere ototoxische middelen.
Stollingstestsonbetrouwbaar tot 5 dagen na oritavancin; relevant als heparine wordt gemonitord.
Dalspiegels van teicoplaninbij diepgelegen infectie, met een streefwaarde van 20–40 mg/L †.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Reconstitutie en hantering

Producten van de ziekenhuisapotheek. Vancomycin-flacons (500 mg tot 10 g) worden met steriel water en verdund tot 5 mg/mL of minder voor infusie over minstens 60 minuten, of langer bij doses boven 1 g; in sommige centra wordt continue infusie toegepast. Lipoglycopeptiden worden gereconstitueerd en verdund in 5% dextrose (oritavancin mag niet met zoutoplossing worden gemengd) en geïnfundeerd over 30 minuten (dalbavancin) tot 3 uur (oritavancin). Orale vancomycin wordt gegeven als capsules of als een door de apotheek bereide oplossing. De calculator is hier niet van toepassing.


6Vaak samen onderzocht met

Direct vergeleken met daptomycin, linezolid, ceftaroline en tedizolid. Gecombineerd met rifampicin of gentamicin bij infecties van medische hulpmiddelen, en met β-lactams in studies naar MRSA-bacteriëmie. Verwante peptide-antimicrobiële middelen: daptomycin, polymyxinen, bacitracin, gramicidin en de echinocandinen (profiel #226) voor schimmels.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenVancomycin door de FDA goedgekeurd (1958, veel generieke middelen; orale capsules voor C. difficile). Dalbavancin (2014), oritavancin (2014; Kimyrsa-formulering van één uur 2021) en telavancin (2009) goedgekeurd. Teicoplanin nooit goedgekeurd
Europese UnieVancomycin en teicoplanin toegelaten (teicoplanin nationaal sinds 1988). Dalbavancin (Xydalba) in 2015 door het EMA toegelaten. Oritavancin in 2015 toegelaten, handelsvergunning later door het bedrijf ingetrokken †. Vergunning voor telavancin in 2018 ingetrokken †
Verenigd KoninkrijkVancomycin, teicoplanin en dalbavancin door de MHRA vergund
AustraliëVancomycin en teicoplanin door de TGA geregistreerd. Dalbavancin †; oritavancin en telavancin niet geregistreerd †
Zuid-AfrikaVancomycin en teicoplanin door SAHPRA geregistreerd. Lipoglycopeptiden †
Sport (WADA)Niet verboden

8Open vragen

  • Is AUC-gestuurde dosering werkelijk superieur aan dosering op basis van dalspiegels wat uitkomsten betreft, of alleen voor het beperken van nierschade?
  • Of lipoglycopeptiden als enkele dosis weken intraveneuze therapie veilig kunnen vervangen bij bot-, gewrichts- en endovasculaire infecties; er lopen .
  • De klinische betekenis van „MIC creep” bij S. aureus, en wanneer vancomycin moet worden verlaten voor een alternatief.

9Referenties

  1. 1Rybak MJ et al. (2020). Therapeutic monitoring of vancomycin for serious methicillin-resistant Staphylococcus aureus infections: a revised consensus guideline and review. Am J Health Syst Pharm. PubMed
  2. 2Fowler VG Jr et al. (2006). Daptomycin versus standard therapy for bacteremia and endocarditis caused by Staphylococcus aureus. NEJM. PubMed · DOI
  3. 3Tong SYC et al. (2020). Effect of vancomycin or daptomycin with vs without an antistaphylococcal β-lactam on mortality, bacteremia, relapse, or treatment failure in patients with MRSA bacteremia (CAMERA2). JAMA. PubMed · DOI
  4. 4Boucher HW et al. (2014). Once-weekly dalbavancin versus daily conventional therapy for skin infection (DISCOVER 1 and 2). NEJM. PubMed · DOI
  5. 5Corey GR et al. (2014). Single-dose oritavancin in the treatment of acute bacterial skin infections (SOLO I). NEJM. PubMed · DOI
  6. 6Rubinstein E et al. (2011). Telavancin versus vancomycin for hospital-acquired pneumonia due to Gram-positive pathogens (ATTAIN). Clin Infect Dis. PubMed · DOI
  7. 7Zar FA et al. (2007). A comparison of vancomycin and metronidazole for the treatment of Clostridium difficile-associated diarrhea, stratified by disease severity. Clin Infect Dis. PubMed · DOI
  8. 8Wunderink RG et al. (2012). Linezolid in methicillin-resistant Staphylococcus aureus nosocomial pneumonia: a randomized, controlled study (ZEPHyR). Clin Infect Dis. PubMed · DOI
  9. 9Levine DP (2006). Vancomycin: a history. Clin Infect Dis. PubMed · DOI
  10. 10Zeng D et al. (2016). Approved glycopeptide antibacterial drugs: mechanism of action and resistance. Cold Spring Harb Perspect Med. PubMed · DOI

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

31 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.