Vancomycin and glycopeptides
Vancomycin (Vancocin en generieke middelen); teicoplanin (Targocid); dalbavancin (Dalvance VS / Xydalba EU); oritavancin (Orbactiv, Kimyrsa); telavancin (Vibativ). De laatste drie zijn „lipoglycopeptiden”
1Wat het is
Vancomycin werd in 1953 geïsoleerd uit een bodembacterie in een modderstaal uit Borneo en in 1958 goedgekeurd. Vroege onzuivere batches („Mississippi mud”) veroorzaakten nier- en gehoorschade, waardoor het middel op de plank belandde terwijl beter verdragen penicillines de boventoon voerden. In de jaren 1980 kwam het weer op de voorgrond toen methicillineresistente Staphylococcus aureus (MRSA) zich verspreidde, en al tientallen jaren is het de standaardbehandeling bij ernstige MRSA-infecties. Chemisch gezien is het een peptide, maar een zeer ongebruikelijk: zeven aminozuren, waarvan vijf aromatisch, gecrosslinkt tot een komvormige kooi en geglycosyleerd. Menselijke enzymen kunnen het niet afbreken en de darm kan het niet opnemen.
Teicoplanin (1988, Europa en elders; nooit goedgekeurd in de VS) is een verwant natuurlijk glycopeptide met een langere . De lipoglycopeptiden zijn semisynthetische derivaten uit de jaren 2000–2010, ontworpen voor behandeling van huidinfecties met eenmaal per week of één enkele dosis. Vancomycin-resistente enterokokken (VRE) en stafylokokken met intermediaire resistentie ontstonden eind jaren 1980–1990 en zijn nu een wereldwijd probleem.
2Hoe het vermoedelijk werkt
3Wat het onderzoek laat zien
MRSA-bacteriëmie en endocarditis
Infecties van huid en huidstructuren
In het ziekenhuis opgelopen en beademingsgerelateerde pneumonie
Clostridioides difficile-infectie (orale vancomycin)
Osteomyelitis en prothesegewrichtsinfectie
4Gemelde bijwerkingen en interacties
Gemeld in de literatuur
Nefrotoxiciteit is het belangrijkste probleem van vancomycin: acute nierschade bij ongeveer 5–15% van de kuren, sterk oplopend bij dalspiegels boven 15–20 mg/L, bij gelijktijdige therapie met piperacillin-tazobactam, met aminoglycosiden en bij kritieke ziekte. Vancomycin-infuusreactie (voorheen „red man syndrome”): blozen, jeuk en hypotensie door histamineafgifte bij te snelle infusie; te voorkomen door minstens 60 minuten te infunderen. Ototoxiciteit is zeldzaam met moderne preparaten. Neutropenie en trombocytopenie bij langdurige kuren; geneesmiddelkoorts; DRESS en lineaire IgA-bulleuze dermatose zijn zeldzaam maar gedocumenteerd. Teicoplanin veroorzaakt minder nierschade maar meer geneesmiddelkoorts en huiduitslag. Dalbavancin en oritavancin: misselijkheid, hoofdpijn, infuusreacties; oritavancin verlengt laboratoriumstollingstijden (aPTT, PT/INR) kunstmatig tot 5 dagen lang door binding aan fosfolipidereagentia, waardoor heparinemonitoring via aPTT onbetrouwbaar is. Telavancin: smaakstoornissen, schuimende urine, nefrotoxiciteit, QT-verlenging en een boxed warning tegen gebruik tijdens de zwangerschap op basis van dierexperimentele gegevens over de ontwikkeling.Door de community gemeld
niets gedocumenteerd.Theoretisch. selectie van VRE en vancomycin-intermediaire S. aureus bij wijdverbreid gebruik.
Interacties. additieve nefrotoxiciteit met aminoglycosiden, piperacillin-tazobactam, amphotericin B, NSAID's, contrastmiddel en ciclosporin; additieve ototoxiciteit met lisdiuretica en aminoglycosiden; oritavancin verstoort stollingstests, remt CYP2C9/2C19 en induceert CYP3A4 in geringe mate, met een waarschuwing over warfarin.
Markers die onderzoekers vaak volgen
Volgens richtlijnen en productinformatie:
| Marker | Waarom ze gevolgd wordt |
|---|---|
| Serumspiegels van vancomycin (AUC/MIC of dalspiegel) | het centrale monitoringsinstrument; de huidige consensus streeft naar een AUC/MIC van 400–600 bij ernstige MRSA-infectie, met Bayesiaanse software waar beschikbaar. |
| Serumcreatinine en eGFR | bij aanvang en minstens tweemaal per week tijdens intraveneuze vancomycin, vaker bij kritieke ziekte. |
| Volledig bloedbeeld | neutropenie en trombocytopenie bij kuren langer dan ongeveer een week. |
| Bloedkweken | herhaald tot klaring bij bacteriëmie. |
| Audiometrie | alleen bij langdurige hooggedoseerde therapie of in combinatie met andere ototoxische middelen. |
| Stollingstests | onbetrouwbaar tot 5 dagen na oritavancin; relevant als heparine wordt gemonitord. |
| Dalspiegels van teicoplanin | bij diepgelegen infectie, met een streefwaarde van 20–40 mg/L †. |
Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.
5Reconstitutie en hantering
Producten van de ziekenhuisapotheek. Vancomycin-flacons (500 mg tot 10 g) worden met steriel water en verdund tot 5 mg/mL of minder voor infusie over minstens 60 minuten, of langer bij doses boven 1 g; in sommige centra wordt continue infusie toegepast. Lipoglycopeptiden worden gereconstitueerd en verdund in 5% dextrose (oritavancin mag niet met zoutoplossing worden gemengd) en geïnfundeerd over 30 minuten (dalbavancin) tot 3 uur (oritavancin). Orale vancomycin wordt gegeven als capsules of als een door de apotheek bereide oplossing. De calculator is hier niet van toepassing.
6Vaak samen onderzocht met
Direct vergeleken met daptomycin, linezolid, ceftaroline en tedizolid. Gecombineerd met rifampicin of gentamicin bij infecties van medische hulpmiddelen, en met β-lactams in studies naar MRSA-bacteriëmie. Verwante peptide-antimicrobiële middelen: daptomycin, polymyxinen, bacitracin, gramicidin en de echinocandinen (profiel #226) voor schimmels.
Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.
7Regelgevingsstatus per regio
| Regio | Status (gecontroleerd op —) |
|---|---|
| Verenigde Staten | Vancomycin door de FDA goedgekeurd (1958, veel generieke middelen; orale capsules voor C. difficile). Dalbavancin (2014), oritavancin (2014; Kimyrsa-formulering van één uur 2021) en telavancin (2009) goedgekeurd. Teicoplanin nooit goedgekeurd |
| Europese Unie | Vancomycin en teicoplanin toegelaten (teicoplanin nationaal sinds 1988). Dalbavancin (Xydalba) in 2015 door het EMA toegelaten. Oritavancin in 2015 toegelaten, handelsvergunning later door het bedrijf ingetrokken †. Vergunning voor telavancin in 2018 ingetrokken † |
| Verenigd Koninkrijk | Vancomycin, teicoplanin en dalbavancin door de MHRA vergund |
| Australië | Vancomycin en teicoplanin door de TGA geregistreerd. Dalbavancin †; oritavancin en telavancin niet geregistreerd † |
| Zuid-Afrika | Vancomycin en teicoplanin door SAHPRA geregistreerd. Lipoglycopeptiden † |
| Sport (WADA) | Niet verboden |
8Open vragen
- Is AUC-gestuurde dosering werkelijk superieur aan dosering op basis van dalspiegels wat uitkomsten betreft, of alleen voor het beperken van nierschade?
- Of lipoglycopeptiden als enkele dosis weken intraveneuze therapie veilig kunnen vervangen bij bot-, gewrichts- en endovasculaire infecties; er lopen .
- De klinische betekenis van „MIC creep” bij S. aureus, en wanneer vancomycin moet worden verlaten voor een alternatief.
9Referenties
- 1Rybak MJ et al. (2020). Therapeutic monitoring of vancomycin for serious methicillin-resistant Staphylococcus aureus infections: a revised consensus guideline and review. Am J Health Syst Pharm. PubMed
- 2Fowler VG Jr et al. (2006). Daptomycin versus standard therapy for bacteremia and endocarditis caused by Staphylococcus aureus. NEJM. PubMed · DOI
- 3Tong SYC et al. (2020). Effect of vancomycin or daptomycin with vs without an antistaphylococcal β-lactam on mortality, bacteremia, relapse, or treatment failure in patients with MRSA bacteremia (CAMERA2). JAMA. PubMed · DOI
- 4Boucher HW et al. (2014). Once-weekly dalbavancin versus daily conventional therapy for skin infection (DISCOVER 1 and 2). NEJM. PubMed · DOI
- 5Corey GR et al. (2014). Single-dose oritavancin in the treatment of acute bacterial skin infections (SOLO I). NEJM. PubMed · DOI
- 6Rubinstein E et al. (2011). Telavancin versus vancomycin for hospital-acquired pneumonia due to Gram-positive pathogens (ATTAIN). Clin Infect Dis. PubMed · DOI
- 7Zar FA et al. (2007). A comparison of vancomycin and metronidazole for the treatment of Clostridium difficile-associated diarrhea, stratified by disease severity. Clin Infect Dis. PubMed · DOI
- 8Wunderink RG et al. (2012). Linezolid in methicillin-resistant Staphylococcus aureus nosocomial pneumonia: a randomized, controlled study (ZEPHyR). Clin Infect Dis. PubMed · DOI
- 9Levine DP (2006). Vancomycin: a history. Clin Infect Dis. PubMed · DOI
- 10Zeng D et al. (2016). Approved glycopeptide antibacterial drugs: mechanism of action and resistance. Cold Spring Harb Perspect Med. PubMed · DOI
Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.
† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.
10Community
Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.
Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2
11Paginageschiedenis
Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.