Bortezomib

Velcade, PS-341, MG-341, LDP-341

Onkologia i obrazowanie
Czeka na recenzję medycznąEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Obserwuj aktualizacje
Uwaga do tego profilu. Bortezomib to zatwierdzony lek chemioterapeutyczny stosowany w szpiczaku mnogim i chłoniaku z komórek płaszcza, podawany w szpitalu lub przychodni. Jest „oparty na peptydzie” — to zmodyfikowany dipeptyd z atomem boru w miejscu, gdzie znajdowałby się kolejny aminokwas — a nie peptyd w zwykłym znaczeniu. Nie jest stosowany samodzielnie ani w społeczności i jest niebezpieczny poza nadzorem onkologicznym. Ta strona przedstawia opublikowane dane naukowe.

1Czym jest

Bortezomib wywodzi się z prac akademickich prowadzonych w latach 1990. nad proteasomem — „niszczarką” białek w komórce — w laboratorium Alfreda Goldberga na Harvardzie oraz w założonym na jego bazie start-upie (Myogenics, później ProScript). Spośród setek przebadanych aldehydów peptydowych i kwasów boronowych wybrano PS-341 ze względu na siłę działania i selektywność. Jest to łańcuch dwóch aminokwasów (fenyloalanina–leucyna), zakończony z jednej strony kwasem pirazynokarboksylowym, a z drugiej kwasem boronowym zamiast grupy karboksylowej; bor tworzy silne, ale odwracalne wiązanie z treoniną w kieszeni katalitycznej proteasomu. Lek opracowała firma Millennium Pharmaceuticals (obecnie Takeda), a FDA udzieliła przyspieszonego zatwierdzenia w maju 2003 w nawrotowym szpiczaku po dwóch wcześniejszych terapiach — było to najszybsze zatwierdzenie onkologiczne swoich czasów — a następnie pełnego zatwierdzenia w 2005, w chłoniaku z komórek płaszcza w 2006, w szpiczaku w pierwszej linii w 2008 i dla podania podskórnego w 2012.

Wraz z lekami z grupy talidomidu w przybliżeniu podwoił medianę przeżycia w szpiczaku. Został ujęty na tej stronie, ponieważ jest jednym z najważniejszych leków pochodzenia peptydowego, jakie kiedykolwiek powstały, oraz dlatego, że mechanizm proteasomalny pojawia się w dyskusjach o długowieczności i homeostazie białek; nie jest to związek badawczy ani stosowany w społeczności.


2Jak prawdopodobnie działa

Proteasom 26S rozkłada białka oznakowane ubikwityną, w tym regulatory cyklu komórkowego oraz IκB — „hamulec” czynnika transkrypcyjnego przeżycia NF-κB. Jego zablokowanie powoduje gromadzenie się nieprawidłowo sfałdowanych białek i białek regulatorowych.
Komórki plazmatyczne i komórki szpiczaka wydzielają ogromne ilości immunoglobulin i do przetrwania potrzebują proteasomu oraz „odpowiedzi na niesfałdowane białka”; zahamowanie proteasomu wprowadza je w stres retikulum endoplazmatycznego i apoptozę szybciej niż komórki prawidłowe.
Stabilizacja IκB utrzymuje NF-κB w stanie wyłączonym, zmniejszając sygnały przeżycia, wytwarzanie cytokin (IL-6) i adhezję w mikrośrodowisku szpiku kostnego; uwrażliwia także komórki na inne chemioterapeutyki i steroidy.
Bortezomib działa odwracalnie i selektywnie na β5 (a w wyższych stężeniach także na β1); carfilzomib, lek drugiej generacji, działa nieodwracalnie i powoduje mniej neuropatii, ale więcej toksyczności sercowo-naczyniowej.
Uważa się, że neuropatia wynika z zahamowania proteasomu w neuronach zwojów korzeni grzbietowych oraz z działań pozacelowych na mitochondria i HtrA2/Omi; podanie podskórne obniża stężenia szczytowe i o połowę zmniejsza częstość ciężkiej neuropatii bez utraty skuteczności.
Inhibitor proteasomu: beczka niszcząca oznakowane białka zostaje zamknięta. Uszkodzone i regulatorowe białka gromadzą się, aż komórka przestaje sobie radzić — komórki szpiczaka, które i tak wytwarzają ogromne ilości przeciwciał, osiągają ten punkt szybciej niż komórki prawidłowe.Schemat — nie w skali

3Co pokazują badania

Nawrotowy szpiczak mnogi

SUMMIT (faza 2, n=202) wykazało odpowiedzi u około 35% intensywnie wcześniej leczonych pacjentów, co przyniosło przyspieszone zatwierdzenie (Richardson 2003, NEJM). APEX (faza 3, n=669) wykazało przewagę bortezomibu nad deksametazonem w dużej dawce: czas do progresji 6.2 vs 3.5 miesiąca i przeżycie roczne 80% vs 66% (Richardson 2005, NEJM). [2][3]

Nowo rozpoznany szpiczak u chorych niekwalifikujących się do przeszczepienia

VISTA (n=682) dodało bortezomib do melfalanu z prednizonem (VMP) i wydłużyło czas do progresji (24 vs 16.6 miesiąca) oraz przeżycie całkowite (mediana 56 vs 43 miesiące w długoterminowej obserwacji) (San Miguel 2008, NEJM; San Miguel 2013, J Clin Oncol). [4]

Indukcja przed przeszczepieniem i schematy skojarzone

Liczne badania fazy 3 wykazały, że indukcja oparta na bortezomibie (z talidomidem lub lenalidomidem i deksametazonem — VTD, VRd) pogłębia odpowiedź i wydłuża przeżycie wolne od progresji (Cavo 2010, Lancet; Durie 2017, Lancet — SWOG S0777: VRd vs Rd, korzyść w przeżyciu całkowitym). Bortezomib pozostaje podstawą schematów czterolekowych z daratumumabem (Moreau 2019, Lancet — CASSIOPEIA; Sonneveld 2024, NEJM — PERSEUS). [8]

Podanie podskórne vs dożylne

Badanie fazy 3 typu non-inferiority (n=222) wykazało jednakową skuteczność, przy czym przy podaniu podskórnym częstość obwodowej neuropatii stopnia ≥3 spadła z 16% do 6%, a dowolnego stopnia z 53% do 38% (Moreau 2011, Lancet Oncol). Podanie podskórne jest obecnie standardem. [5]

Chłoniak z komórek płaszcza

PINNACLE (faza 2, n=155) wykazało odsetek odpowiedzi 33% w chorobie nawrotowej (Fisher 2006, J Clin Oncol); LYM-3002 (n=487) wykazało, że zastąpienie winkrystyny bortezomibem w R-CHOP (VR-CAP) wydłużyło przeżycie wolne od progresji u wcześniej nieleczonych pacjentów (Robak 2015, NEJM). [6][7]
Ocena: B/A

Amyloidoza AL, odrzucanie przeszczepu zależne od przeciwciał, choroba Waldenströma, toczeń

Schematy oparte na bortezomibie są standardem w amyloidozie AL (badanie ANDROMEDA z daratumumabem, Kastritis 2021, NEJM); stosowane poza wskazaniami rejestracyjnymi, z niejednoznacznymi wynikami, w celu eliminacji komórek plazmatycznych w odrzucaniu przeszczepu i opornych chorobach autoimmunologicznych.

Stosowanie w społeczności / samodzielne

Nie udokumentowano.

4Zgłaszane działania niepożądane i interakcje

Opisywane w literaturze

Neuropatia obwodowa (czuciowa, bolesna; ograniczająca dawkę u nawet jednej trzeciej chorych przy podaniu dożylnym dwa razy w tygodniu, rzadziej przy podaniu podskórnym lub cotygodniowym; u większości częściowo odwracalna); małopłytkowość zmieniająca się cyklicznie z każdym kursem leczenia (nadir około dnia 11, powrót do normy do następnego cyklu) oraz neutropenia; nudności, biegunka, zaparcia, utrata apetytu; zmęczenie i gorączka; hipotonia ortostatyczna; reaktywacja półpaśca (około 13% bez profilaktyki — profilaktyka przeciwwirusowa jest standardem); rzadkie, ale poważne: niewydolność serca i zaburzenia rytmu, ostre uszkodzenie płuc, zespół tylnej odwracalnej encefalopatii, zespół rozpadu guza, hepatotoksyczność, mikroangiopatia zakrzepowa. Podanie dooponowe kończyło się zgonem i nigdy nie może mieć miejsca.

Zgłaszane przez społeczność

brak; nie jest stosowany w społeczności.

Teoretyczne / istotne odkrycie laboratoryjne. polifenol zielonej herbaty EGCG i kwas askorbinowy (witamina C) wiążą grupę kwasu boronowego i inaktywują bortezomib w hodowli komórkowej (Golden 2009, Blood; Perrone 2009, Leukemia); nie udowodniono, czy ilości spożywane w diecie mają znaczenie u pacjentów, ale zespoły onkologiczne zazwyczaj zalecają unikanie wysokodawkowych ekstraktów z zielonej herbaty i suplementów witaminy C w okresie podawania leku.

Interakcje. metabolizowany przez CYP3A4 i CYP2C19 — silne inhibitory CYP3A4 (ketokonazol, rytonawir) zwiększają ekspozycję, a silne induktory (ryfampicyna, karbamazepina, ziele dziurawca) ją zmniejszają; addytywna neuropatia z talidomidem i innymi lekami neurotoksycznymi; doustne leki przeciwcukrzycowe mogą wymagać dostosowania (zgłaszano zarówno hipo-, jak i hiperglikemię).

Wskaźniki, które badacze zwykle monitorują

Poniższe wynikają z charakterystyki produktu i praktyki leczenia szpiczaka:

WskaźnikDlaczego się go obserwuje
Pełna morfologia krwi przed każdą dawkąliczba płytek spada w przewidywalnym cyklu; dawkę wstrzymuje się, jeśli płytki <25,000/µL lub neutrofile <0.75 × 10⁹/L.
Ocena stopnia neuropatii (objawy, czucie bólu przy ukłuciu, czucie wibracji) podczas każdej wizytytoksyczność ograniczająca dawkę; stopień 2 z bólem lub stopień 3 skutkuje zmniejszeniem dawki lub przerwaniem leczenia.
Paraproteina w surowicy i moczu (białko M, wolne łańcuchy lekkie w surowicy)markery odpowiedzi choroby w szpiczaku.
Kreatynina, kwas moczowy, potas, fosforany, wapńryzyko zespołu rozpadu guza na początku leczenia i zajęcie nerek w szpiczaku.
Ciśnienie tętnicze, w tym w pozycji stojącejzgłaszano hipotonię ortostatyczną.
Enzymy wątrobowehepatotoksyczność; w niewydolności wątroby dawkę się zmniejsza.
Glukoza na czczo u chorych na cukrzycęzgłaszano wahania glikemii, częściowo z powodu jednocześnie podawanego deksametazonu.
Przestrzeganie profilaktyki zakażeń wirusem ospy wietrznej i półpaścaraczej wskaźnik procesu niż badanie laboratoryjne, ale kluczowy element bezpieczeństwa.

Bezpłatne dla wszystkich. Informacje o bezpieczeństwie nigdy nie są płatne.


5Rekonstytucja i postępowanie

Lek cytotoksyczny przygotowywany w aptece szpitalnej z zachowaniem środków ostrożności obowiązujących przy chemioterapii. Fiolkę 3.5 mg rekonstytuuje się 3.5 mL 0.9% roztworu soli do podania dożylnego (1 mg/mL) lub 1.4 mL do podania podskórnego (2.5 mg/mL); stężenia są różne, a drogę podania i stężenie należy zapisać na strzykawce, ponieważ pomyłki prowadziły do poważnych błędów. Podawany jako 3–5-sekundowe wstrzyknięcie dożylne lub wstrzyknięcie podskórne w udo lub brzuch, ze zmianą miejsc, z odstępem co najmniej 72 h między dawkami. Zużyć w ciągu 8 h od . Kalkulator na stronie nie ma zastosowania.


6Często badany razem z

Deksametazon (niemal zawsze), lenalidomid, talidomid, pomalidomid, cyklofosfamid, melfalan, doksorubicyna, daratumumab i isatuksymab w schematach leczenia szpiczaka; chemioterapia oparta na rytuksymabie w chłoniakach; carfilzomib i ixazomib jako kolejne inhibitory proteasomu. Brak połączeń stosowanych w społeczności peptydowej; nie ma nic wspólnego z peptydami regeneracyjnymi ani metabolicznymi opisanymi na tej stronie.

Powiązania informacyjne. To nie są zalecenia łączenia.


7Status regulacyjny według regionu

RegionStatus (sprawdzono —)
Stany ZjednoczoneZatwierdzony przez FDA (Velcade, przyspieszone zatwierdzenie w maju 2003; pełne w 2005) w szpiczaku mnogim i chłoniaku z komórek płaszcza, dożylnie i podskórnie; liczne leki generyczne od 2022
Unia EuropejskaDopuszczony przez EMA (Velcade, kwiecień 2004) w szpiczaku mnogim (nawrotowym oraz nieleczonym w skojarzeniu) i nieleczonym chłoniaku z komórek płaszcza (z R-CAP); dopuszczone leki generyczne
Wielka BrytaniaLicencjonowany przez MHRA; rekomendowany przez NICE w kilku liniach leczenia szpiczaka
AustraliaZarejestrowany przez TGA (Velcade i leki generyczne); refundowany w ramach PBS w szpiczaku
Republika Południowej Afryki (RPA)Zarejestrowany przez SAHPRA (Velcade i leki generyczne) †
SportNiezakazany przez WADA

8Otwarte pytania

  • Czy miejsce bortezomibu w leczeniu pierwszej linii szpiczaka zajmie carfilzomib lub schematy bez inhibitorów proteasomu, w miarę jak CAR-T i przeciwciała bispecyficzne będą stosowane na wcześniejszych etapach.
  • Mechanizm neuropatii i zapobieganie jej; nie istnieje środek neuroprotekcyjny o udowodnionym działaniu.
  • Znaczenie kliniczne interakcji z EGCG/witaminą C obserwowanej .

9Źródła

  1. 1Adams J et al. (1999). Proteasome inhibitors: a novel class of potent and effective antitumor agents. Cancer Res. PubMed
  2. 2Richardson PG et al. (2003). A phase 2 study of bortezomib in relapsed, refractory myeloma (SUMMIT). NEJM. PubMed · DOI
  3. 3Richardson PG et al. (2005). Bortezomib or high-dose dexamethasone for relapsed multiple myeloma (APEX). NEJM. PubMed · DOI
  4. 4San Miguel JF et al. (2008). Bortezomib plus melphalan and prednisone for initial treatment of multiple myeloma (VISTA). NEJM. PubMed
  5. 5Moreau P et al. (2011). Subcutaneous versus intravenous administration of bortezomib in patients with relapsed multiple myeloma: a randomised, phase 3, non-inferiority study. Lancet Oncol. PubMed · DOI
  6. 6Fisher RI et al. (2006). Multicenter phase II study of bortezomib in patients with relapsed or refractory mantle cell lymphoma (PINNACLE). J Clin Oncol. PubMed · DOI
  7. 7Robak T et al. (2015). Bortezomib-based therapy for newly diagnosed mantle-cell lymphoma (LYM-3002). NEJM. PubMed · DOI
  8. 8Durie BGM et al. (2017). Bortezomib with lenalidomide and dexamethasone versus lenalidomide and dexamethasone alone in patients with newly diagnosed myeloma without intent for immediate autologous stem-cell transplant (SWOG S0777). Lancet. PubMed · DOI
  9. 9Golden EB et al. (2009). Green tea polyphenols block the anticancer effects of bortezomib and other boronic acid-based proteasome inhibitors. Blood. PubMed · DOI
  10. 10Velcade (bortezomib) US prescribing information and EU Summary of Product Characteristics (current). PubMed

Źródła są właśnie powiązywane z identyfikatorami PubMed/DOI; do tego czasu linki wyszukują cytowanie w PubMed.

† Nasi recenzenci weryfikują to z aktualnymi źródłami.


10Społeczność

Wątki i protokoły są widoczne dla członków. Dołączenie jest darmowe.

Działania niepożądane zgłaszane samodzielnie Faza 2

Na razie za mało danych. Ten związek zapisywało przez 4+ tygodnie 0 z 50 wymaganych członków. Poniżej 50 nie pokazujemy niczego, aby nikogo nie dało się zidentyfikować.

11Historia strony

30 paź 2026Profile published — awaiting medical review

Licencja CC BY-NC-SA 4.0. Znalazłeś błąd? Zgłoś go · Standardy redakcyjne — poprawki są tutaj odnotowywane.