Endogenous opioid peptides

β-endorfine (uit pro-opiomelanocortine, POMC); Met-enkefaline en Leu-enkefaline (uit proenkefaline); dynorfine A, dynorfine B, α-neo-endorfine (uit prodynorfine); nociceptine/orphanine FQ (uit prepronociceptine, de vierde familie); endomorfine-1 en -2 (voorloper onbekend). Onderzoeksverbindingen die op dit systeem werken: enkefalinase-inhibitoren (RB101, PL37, opiorfine), kappa-antagonisten (aticaprant / JNJ-67953964 / CERC-501 / LY2456302, navacaprant / NMRA-140, BTRX-335140), naloxon en naltrexon (antagonisten), laaggedoseerd naltrexon (LDN)

Cognitie & neuro
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Dit is een referentiepagina over fysiologie en farmacologie. De eigen opioïde peptiden van het lichaam zijn geen geneesmiddelen en worden door niemand exogeen gebruikt; de middelen die op hun receptoren werken (morfine, buprenorfine, naloxon en andere) komen aan de orde in standaardwerken over farmacologie en niet hier. Gebruik in de community: in wezen niets gedocumenteerd.

1Wat het is

Opium wordt al millennia tegen pijn gebruikt, maar pas in 1973 bewezen drie laboratoria (Pert en Snyder; Simon; Terenius) dat de hersenen specifieke receptoren voor morfine hebben — wat de voor de hand liggende vraag opriep waarom. In 1975 isoleerden Hughes en Kosterlitz in Aberdeen het antwoord uit varkenshersenen: twee peptiden van vijf aminozuren, Met- en Leu-enkefaline ("in het hoofd"), die zich precies als morfine gedroegen. β-endorfine ("endogene morfine") werd het jaar daarop door Li en door Guillemin geïdentificeerd als een fragment van een hypofyse-eiwit, en de dynorfinen ("krachtig" — dynorfine A is buitengewoon potent) door Goldstein in 1979.

De drie families komen van drie afzonderlijke genen. Pro-opiomelanocortine, dat in de hypofyse en de hypothalamus wordt gemaakt, wordt geknipt tot ACTH, melanocytenstimulerende hormonen en β-endorfine — dus stress, die ACTH vrijmaakt, maakt daarmee ook β-endorfine vrij, zowel in de hersenen als in het bloed. Proenkefaline komt tot expressie in de hele hersenen, het ruggenmerg, het bijniermerg en de darm. Prodynorfine is geconcentreerd in de hypothalamus, de hippocampus, het striatum en het ruggenmerg. Elke familie heeft een voorkeursreceptor, en samen vormen ze een verdeeld systeem dat bijna elke functie moduleert waarop opioïde geneesmiddelen aangrijpen: pijn, ademhaling, stemming, belonen, stresshormonen, darmmotiliteit, eetlust, immuuncellen en temperatuur.

Deze peptiden zijn de reden dat opioïde geneesmiddelen werken en de reden dat ze verslavend zijn: morfine, fentanyl en heroïne zijn vreemde sleutels die passen op sloten die voor enkefalinen en endorfinen zijn gebouwd. Ze zijn ook de bron van het populaire idee van een "endorfineroes". Het zijn geen geneesmiddelen. β-endorfine werd in de late jaren 1970 bij een handvol patiënten per infuus gegeven en bleek analgetisch maar onpraktisch — een groot peptide dat de bloed-hersenbarrière slecht passeert en minuten standhoudt. Alles sindsdien richt zich op de receptoren of de afbrekende enzymen in plaats van op de peptiden zelf. Gebruik in de community of op eigen initiatief: in wezen niets gedocumenteerd, en er is geen product om te gebruiken.


2Hoe het vermoedelijk werkt

Drie klassieke receptoren, alle inhiberend en G-proteïnegekoppeld (Gi/o). activatie sluit calciumkanalen op zenuwuiteinden (minder afgifte van neurotransmitters), opent kaliumkanalen (hyperpolarisatie) en verlaagt cAMP. Het netto-effect is dat het neuron stiller wordt.
Mu (MOR, OPRM1). — voorkeursreceptor van β-endorfine en de endomorfinen; bemiddelt de sterkste analgesie, euforie, respiratoire depressie, constipatie en fysieke afhankelijkheid. Het belangrijkste doelwit van morfine.
Delta (DOR, OPRD1). — voorkeursreceptor van de enkefalinen; analgesie (vooral bij inflammatoire en chronische pijn), stemmingsverbetering en anxiolyse in diermodellen, minder respiratoire depressie. Delta-agonisten zijn nagestreefd als veiliger analgetica en als antidepressiva.
Kappa (KOR, OPRK1). — voorkeursreceptor van de dynorfinen; analgesie op spinaal niveau, maar ook dysforie, aversie, sedatie en door stress uitgelokte terugval in drugzoekend gedrag. Het dynorfine-kappasysteem is het "antibelonings"-tegenwicht van de hersenen, geactiveerd door stress en chronische blootstelling aan drugs.
Nociceptinereceptor (NOP). — het vierde lid, met een eigen peptide; moduleert pijn in beide richtingen en is betrokken bij angst en belonen.
Pijnpoort. interneuronen met enkefaline in de dorsale hoorn van het ruggenmerg en in de periaqueductale grijze stof remmen de doorgifte van pijnsignalen; dit afdalende remmende systeem wordt aangesproken door stress, verwachting en placebo — placebo-analgesie wordt opgeheven door naloxon (Levine 1978, Lancet).
Stressrespons. β-endorfine komt samen met ACTH vrij; opioïde peptiden remmen CRH en noradrenerge arousal, en men denkt dat de endogene opioïde tonus helpt de stressrespons te beëindigen. Dynorfine doet het omgekeerde en bemiddelt de dysfore component van stress.
Beloning. activatie van mu en delta in het ventrale tegmentum en de nucleus accumbens verhoogt de dopamineafgifte en ligt aan de basis van het genoegen van voedsel, sociaal contact en seks, en ook van dat van opioïde geneesmiddelen; activatie van kappa verlaagt dopamine en geeft aversie.
Inspanning. β-endorfine stijgt in het bloed tijdens langdurige of intensieve inspanning, maar bloedspiegels zeggen niets over de spiegels in de hersenen. PET-studies met liganden voor de opioïdreceptor laten centrale opioïdafgifte tijdens hardlopen zien (Boecker 2008, Cereb Cortex), terwijl een groot deel van de "runner's high" door endocannabinoïden lijkt te worden gemedieerd — bij muizen heft blokkade van cannabinoïdreceptoren, en niet van opioïdreceptoren, de door hardlopen opgewekte anxiolyse en analgesie op (Fuss 2015, PNAS), en een humane studie vond dat de euforie na naltrexon bleef bestaan (Siebers 2021, Psychoneuroendocrinology).
Andere systemen. darmmotiliteit (het enterische zenuwstelsel is rijk aan enkefalinen — vandaar de constipatie bij opioïden), immuuncellen (die opioïdreceptoren tot expressie brengen en op ontstoken plekken β-endorfine maken, wat perifere analgesie geeft), eetlust (mu-agonisme verhoogt de inname van smakelijk voedsel) en reproductie (opioïde peptiden onderdrukken GnRH, wat bijdraagt aan amenorroe door inspanning en stress).
De lichaamseigen opioïden — endorfinen, enkefalinen en dynorfinen — op de mu-, delta- en kappareceptoren. Alle drie verlagen ze de instroom van calcium en verhogen ze de uitstroom van kalium, zodat het neuron minder vuurt; welke receptor een ligand verkiest, bepaalt of het resultaat pijnstilling, stemmingsverandering of dysforie is.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Beoordeeld: B (historical)

Directe toediening van de peptiden bij mensen

Intraveneus β-endorfine gaf bij kleine aantallen patiënten analgesie, sedatie en voorbijgaande verandering van de stemming (Catlin 1977; Foley 1979, PNAS). Intrathecaal β-endorfine gaf urenlange pijnverlichting bij kankerpatiënten (Oyama 1980, Lancet; n≈14). Studies met β-endorfine bij schizofrenie en depressie in de late jaren 1970 gaven inconsistente resultaten en werden niet voortgezet (Gerner 1980, Arch Gen Psychiatry). Synthetische enkefalineanalogen (bijv. FK 33-824, metkephamid) werden in de vroege jaren 1980 als analgetica getest, met een bescheiden effect en bijwerkingen; geen enkele bereikte goedkeuring. Deze studies zijn alleen van historisch en mechanistisch belang. [5]
Beoordeeld: A (mechanistic)

Endogene opioïden bij pijnmodulatie

Naloxon heft placebo-analgesie op (Levine 1978, Lancet; gerepliceerd met beeldvorming, Eippert 2009, Neuron), vermindert in sommige studies de analgesie van acupunctuur en transcutane stimulatie, en verhoogt de pijn bij sommige chronische pijntoestanden, wat tonische endogene opioïdactiviteit aantoont. PET-studies laten veranderingen in de bezetting van de opioïdreceptor zien tijdens aanhoudende pijn en placebo (Zubieta 2001 en 2005, Science / J Neurosci). Genetische variatie in OPRM1 (A118G) beïnvloedt de pijngevoeligheid en de opioïdbehoefte in bescheiden mate. [4][6]
Beoordeeld: B/C

Enkefalinase-inhibitoren

De afbraak van enkefaline voorkomen is een alternatief voor het geven van opioïden: bij knaagdieren geven duale inhibitoren van neprilysine en aminopeptidase N (RB101, PL37) analgesie zonder respiratoire depressie of tolerantie (Roques 2012, Nat Rev Drug Discov). Opiorfine, een peptide uit menselijk speeksel, doet hetzelfde bij ratten. Racecadotril, een orale enkefalinase-inhibitor, is in veel landen goedgekeurd voor acute diarree — het ene klinische product dat op het beschermen van enkefalinen is gebouwd. PL37 rondde vroege humane studies bij neuropathische pijn af; geen enkele analgetische enkefalinase-inhibitor heeft fase 3 bereikt †. [10]
Beoordeeld: A (mixed/negative)

Kappa-opioïdantagonisten voor depressie en anhedonie

Omdat dynorfine-kappasignalering door stress uitgelokte dysforie aandrijft, werden selectieve kappa-antagonisten ontwikkeld als antidepressiva. Aticaprant (JNJ-67953964) verbeterde maten voor anhedonie in de NIMH-studie FAST-MAS in fase 2a (Krystal 2020, Nat Med) en in een fase 2-studie als aanvullende behandeling bij MDD (2022), en ging het fase 3-programma VENTURA in; in 2025 staakte Johnson & Johnson VENTURA nadat een interim-analyse onvoldoende werkzaamheid vond †. Navacaprant (Neumora) faalde in 2025 in de eerste fase 3 (KOASTAL-1) †. De kappa-antagonisthypothese blijft biologisch overtuigend maar klinisch onbewezen. Buprenorfine/samidorphan (een combinatie van een partiële mu-agonist en een antagonist voor depressie) kreeg in 2019 ook geen goedkeuring. [11]
Beoordeeld: B/C

Delta-opioïdagonisten en biased mu-agonisten

Delta-agonisten (bijv. AZD2327) lieten bij dieren antidepressiefachtige effecten zien, maar faalden in een kleine humane studie bij angstige depressie (Richards 2016, Psychopharmacology). "G-proteïne-biased" mu-agonisten, ontworpen om analgesie los te koppelen van respiratoire depressie, leidden tot oliceridine (Olinvyk, goedgekeurd in 2020), met een bescheiden voordeel. Perifeer beperkte en bivalente liganden blijven onderzoeksinstrumenten.

Inspanning, stress en de "runner's high"

β-endorfine in plasma stijgt bij inspanning boven ~60–70% van de VO2max (overzichtsartikel Goldfarb & Jamurtas 1997, Sports Med), maar plasmaspiegels komen vooral uit de hypofyse en gaan de hersenen niet in. PET laat na twee uur hardlopen centrale opioïdafgifte zien die correleerde met euforie (Boecker 2008); naltrexon blokkeerde de door inspanning opgewekte euforie niet in een gerandomiseerde cross-overstudie uit 2021, terwijl gegevens bij muizen naar endocannabinoïden wijzen. De eerlijke samenvatting is dat inspanning endogene opioïden aanspreekt, maar dat die waarschijnlijk niet de belangrijkste oorzaak van de stemmingsverbetering zijn. [7]

Laaggedoseerd naltrexon (LDN)

De hypothese is dat laaggedoseerd naltrexon werkt door receptoren tijdelijk te blokkeren en zo een rebound-toename van endogene opioïde peptiden en van de receptordichtheid uit te lokken. Kleine bij fibromyalgie (Younger 2013, Arthritis Rheumatol; n=31) en bij de ziekte van Crohn lieten voordeel zien; een grotere Deense RCT bij fibromyalgie (Bruun 2024, Lancet Rheumatol; n=99) was negatief. Wordt, als die er is, uitvoeriger behandeld in de eigen vermelding; hier genoemd als de belangrijkste praktijk op communityniveau die claimt op dit systeem in te werken. [13]

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Literatuur (toediening van de peptiden, historisch). sedatie, misselijkheid, blozen, jeuk, milde respiratoire depressie en voorbijgaande verandering van de stemming bij intraveneus β-endorfine; langdurige analgesie bij intrathecaal gebruik en in één verslag langdurige sedatie. Enkefalineanalogen veroorzaakten misselijkheid, duizeligheid en, bij hogere doses, het bekende opioïdprofiel.

Literatuur (onderzoeksmiddelen die op het systeem werken). kappa-antagonisten werden over het algemeen goed verdragen (hoofdpijn, pruritus, gastro-intestinale klachten); enkefalinase-inhibitoren veroorzaakten in vroege studies geen respiratoire depressie; naltrexon — misselijkheid, hoofdpijn, slapeloosheid, levendige dromen (gemeld bij LDN), waarschuwingen voor hepatotoxiciteit bij hoge doses.

Door de community gemeld

geen voor de peptiden zelf. Gebruikers van LDN melden slaapstoornissen en levendige dromen in de eerste weken; dat hoort bij de discussie over LDN en niet bij de endorfinen.

Theoretisch. elk middel dat de endogene opioïde tonus verhoogt zou in principe afhankelijkheid kunnen veroorzaken of kunnen interacteren met voorgeschreven opioïden; enkefalinase-inhibitoren hebben dit bij mensen tot nu toe niet laten zien, maar de expositie is beperkt. Kappa-antagonisme is bij mensen met een voorgeschiedenis van middelengebruik theoretisch beschermend en niet schadelijk, maar langetermijngegevens ontbreken.

Interacties. naloxon en naltrexon blokkeren de werking van alle drie de peptidefamilies; opioïde analgetica concurreren om dezelfde receptoren; ACE-remmers en neprilysineremmers (sacubitril) verhogen de enkefalinespiegels in bescheiden mate door de afbraak te vertragen, met onbekende klinische betekenis; alcohol maakt β-endorfine vrij, en dat is een deel van de onderbouwing voor naltrexon bij een alcoholstoornis.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Er wordt klinisch niets toegediend, dus dit zijn onderzoeksmaten en de markers die relevant zijn voor middelen die op het systeem werken:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
β-endorfine in plasmastijgt bij inspanning, stress, acupunctuur en alcohol; weerspiegelt de afgifte door de hypofyse en niet de hersenactiviteit, en is beperkt interpreteerbaar. Wordt vaak samen met ACTH en cortisol gemeten omdat ze samen vrijkomen.
β-endorfine, Met-enkefaline en dynorfine in liquoralleen onderzoek; in kleine studies veranderd bij chronische pijn, depressie en na een ruggenmergletsel.
PET-binding aan de opioïdreceptor ([11C]carfentanil, [11C]diprenorfine)de gouden standaard voor in-vivometing van endogene opioïdafgifte en receptorbeschikbaarheid.
Kwantitatief sensorisch onderzoek en conditioned pain modulationgedragsmatige maten van afdalende (deels opioïde) pijnremming.
Cortisol en ACTHmarkers van de stressas bij onderzoek naar opioïdmodulatie van stress; opioïdantagonisten verhogen cortisol acuut.
LH / testosteron / oestradiolopioïde tonus onderdrukt GnRH; chronische opioïdgebruikers vertonen hypogonadisme, en naltrexon verhoogt LH.
Ademhalingsfrequentie en zuurstofsaturatie, ontlastingspatroonde klinische veiligheidsmarkers voor elke activiteit op de mu-receptor.
Leverenzymenbij naltrexon in standaarddoses.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Reconstitutie en hantering

β-endorfine, enkefalinen en dynorfinen bestaan alleen als peptiden van onderzoekskwaliteit voor laboratoriumgebruik, bevroren bewaard en vlak voor gebruik opgelost (enkefalinen breken in biologische vloeistoffen binnen enkele minuten af). Ze hebben geen farmaceutische vorm en geen dosis voor zelftoediening; de historische intraveneuze en intrathecale studies waren ziekenhuisexperimenten onder anesthesiologisch toezicht. De calculator op deze site is niet van toepassing.


6Vaak samen onderzocht met

Oxytocin en vasopressin (medeneuropeptiden in sociaal en stressonderzoek), substance P en CGRP (pijnoverdragende peptiden waartegen het opioïdsysteem ingaat), CRH en ACTH (de stressas waarmee β-endorfine samen vrijkomt), α-MSH en de melanocortinen (de andere POMC-producten — relevant voor hoe setmelanotide en bremelanotide werken), kisspeptin en GnRH (onderdrukking van de reproductie door opioïden), laaggedoseerd naltrexon, Selank en Semax (Russische peptiden waarvan wordt geclaimd dat ze de afbraak van enkefaline moduleren — zie die profielen), de endocannabinoïden (de andere helft van het verhaal over de euforie bij inspanning).

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenDe peptiden zijn geen geneesmiddelen en geen gecontroleerde stoffen. Middelen die op hun receptoren werken zijn meestal gecontroleerde stoffen in Schedule II–IV of alleen op recept (naloxon is sinds 2023 zonder recept verkrijgbaar). Geen enkele kappa-antagonist of enkefalinase-inhibitor is goedgekeurd voor een indicatie in het centrale zenuwstelsel; racecadotril is niet goedgekeurd in de VS
Europese UnieAls hierboven; racecadotril (een enkefalinase-inhibitor) is in veel lidstaten goedgekeurd voor acute diarree
Verenigd KoninkrijkAls in de EU; racecadotril heeft een vergunning
AustraliëMiddelen op de opioïdreceptor zijn ingeschaald onder de Poisons Standard; racecadotril geregistreerd †
Zuid-AfrikaMiddelen op de opioïdreceptor zijn ingeschaald; peptiden zijn niet als geneesmiddel gereguleerd
Sportβ-endorfine, enkefalinen en dynorfinen staan niet op de WADA-lijst. Opioïde narcotica (morfine, fentanyl, oxycodon en andere) zijn in wedstrijdverband verboden (S7). Tramadol is in 2024 aan de lijst voor wedstrijdverband toegevoegd

8Open vragen

  • Waarom hebben kappa-antagonisten herhaaldelijk gefaald in late depressiestudies ondanks sterke preklinische en vroege-fasegegevens — patiëntselectie, dosis of een verkeerde hypothese?
  • Kunnen enkefalinase-inhibitoren bij mensen analgesie op opioïdniveau geven zonder tolerantie en afhankelijkheid?
  • Wat is precies de bijdrage van endogene opioïden aan de stemmingsverandering door inspanning, in verhouding tot endocannabinoïden en andere mediatoren?
  • Verhoogt laaggedoseerd naltrexon bij mensen werkelijk de endogene opioïde tonus, en verklaart dat het gemengde beeld in studies?
  • Hoe vormen individuele verschillen in de endogene opioïdfunctie de kwetsbaarheid voor opioïdverslaving en chronische pijn?

9Referenties

  1. 1Hughes J et al. (1975). Identification of two related pentapeptides from the brain with potent opiate agonist activity. Nature. PubMed · DOI
  2. 2Pert CB, Snyder SH (1973). Opiate receptor: demonstration in nervous tissue. Science. PubMed · DOI
  3. 3Goldstein A et al. (1979). Dynorphin-(1-13), an extraordinarily potent opioid peptide. Proc Natl Acad Sci USA. PubMed · DOI
  4. 4Levine JD, Gordon NC, Fields HL (1978). The mechanism of placebo analgesia. Lancet. PubMed · DOI
  5. 5Foley KM et al. (1979). β-Endorphin: analgesic and hormonal effects in humans. Proc Natl Acad Sci USA. PubMed · DOI
  6. 6Zubieta JK et al. (2001). Regional mu opioid receptor regulation of sensory and affective dimensions of pain. Science. PubMed · DOI
  7. 7Boecker H et al. (2008). The runner's high: opioidergic mechanisms in the human brain. Cereb Cortex. PubMed · DOI
  8. 8Fuss J et al. (2015). A runner's high depends on cannabinoid receptors in mice. Proc Natl Acad Sci USA. PubMed · DOI
  9. 9Siebers M et al. (2021). Exercise-induced euphoria and anxiolysis do not depend on endogenous opioids in humans. Psychoneuroendocrinology. PubMed · DOI
  10. 10Roques BP, Fournié-Zaluski MC, Wurm M (2012). Inhibiting the breakdown of endogenous opioids and cannabinoids to alleviate pain. Nat Rev Drug Discov. PubMed · DOI
  11. 11Krystal AD et al. (2020). A randomized proof-of-mechanism trial applying the 'fast-fail' approach to evaluating κ-opioid antagonism as a treatment for anhedonia. Nat Med. PubMed · DOI
  12. 12Johnson & Johnson (2025). Statement on the VENTURA development programme for aticaprant (company release) [verify]. PubMed
  13. 13Bruun KD et al. (2024). Naltrexone 6 mg once daily versus placebo in women with fibromyalgia: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet Rheumatol. PubMed
  14. 14Bruchas MR, Land BB, Chavkin C (2010). The dynorphin/kappa opioid system as a modulator of stress-induced and pro-addictive behaviors. Brain Res. PubMed · DOI
  15. 15Corder G et al. (2018). Endogenous and exogenous opioids in pain. Annu Rev Neurosci. PubMed · DOI

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

30 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.