Oxytocin
OT, OXT, Pitocin, Syntocinon (merknamen van het goedgekeurde geneesmiddel), oxytocineacetaat; intranasale onderzoekssprays
1Wat het is
Oxytocine is een hormoon dat het lichaam in de hypothalamus aanmaakt. Het wordt tijdens de bevalling en het geven van de borst vanuit de hypofyse in het bloed afgegeven, en tijdens sociaal contact, aanraking en orgasme in de hersenen. De structuur werd opgehelderd en het werd in 1953 gesynthetiseerd door Vincent du Vigneaud — het eerste peptidehormoon dat ooit in het laboratorium werd gemaakt, waarvoor hij in 1955 de Nobelprijs kreeg. Farmaceutisch oxytocine (Pitocin, Syntocinon) wordt sinds de jaren 1950 op verloskamers gebruikt en staat op de WHO-lijst van essentiële geneesmiddelen.
De belangstelling voor de effecten op de hersenen nam een vlucht na 2005, toen werd gerapporteerd dat één intranasale dosis het vertrouwen in een economisch spel verhoogde (Kosfeld 2005), gevolgd door honderden studies bij autisme, schizofrenie, angst, PTSS, depressie, obesitas en seksuele functie. Veel vroege bevindingen zijn niet gerepliceerd, en het veld is een casestudy geworden van kleine steekproeven en publicatiebias ten gunste van positieve resultaten. Het oxytocine in onderzoek en in neussprays uit de community is hetzelfde molecuul als het obstetrische geneesmiddel.
2Hoe het vermoedelijk werkt
3Wat het onderzoek laat zien
Inleiding en versterking van de bevalling
Preventie en behandeling van bloeding na de bevalling
Autismespectrumstoornis (intranasaal, chronisch)
Schizofrenie (als toevoeging, intranasaal)
Vertrouwen, sociale cognitie en emotieherkenning bij gezonde volwassenen
Angst, PTSS, depressie, postpartumdepressie
Seksuele functie en orgasme
Appetijt en gewicht
Lactatie (nasale Syntocinon-spray)
4Gemelde bijwerkingen en interacties
Gemeld in de literatuur
Literatuur (obstetrisch IV/IM). hyperstimulatie van de uterus en foetale nood, uterusruptuur (zelden), bloeding na de bevalling door uterusatonie na langdurige infusie, misselijkheid, braken, aritmieën, hypotensie bij een snelle intraveneuze bolus, en watervergiftiging (hyponatriëmie, convulsies) bij langdurige infusie in hoge dosis vanwege de vasopressineachtige werking. Het Amerikaanse label draagt een boxed warning die het gebruik beperkt tot medische inleiding en niet tot electieve inleiding.
Literatuur (intranasaal onderzoek). in duizenden onderzoeksdeelnemers over het algemeen goed verdragen; irritatie van de neus, hoofdpijn, een voorbijgaand licht gevoel in het hoofd, kalmte of slaperigheid, af en toe meer angst of prikkelbaarheid; in meta-analyses zijn geen ernstige bijwerkingen toegeschreven (MacDonald 2011, Psychoneuroendocrinology — veiligheidsreview). Chronische studies bij autisme tot 24 weken meldden vaker dan placebo meer appetijt, dorst en urineren, prikkelbaarheid en sedatie.
Door de community gemeld
warmte en kalmte, meer emotionele openheid of sneller tranen, een sterker orgasme, slaperigheid, hoofdpijn, irritatie van de neus, soms meer angst of de volgende dag een "vlak" gevoel; gebruikers van de sublinguale vorm melden weinig effect, wat past bij de slechte orale biologische beschikbaarheid.Theoretisch. in de zwangerschap kan oxytocine contracties van de uterus veroorzaken — intranasaal gebruik tijdens de zwangerschap is niet veilig; de effecten op binding en sociale beoordeling hangen af van de context en zijn niet eenduidig positief; chronisch doseren kan receptoren downreguleren (diergegevens); de effecten op het zich ontwikkelende sociale brein van adolescenten zijn onbekend, al hebben studies bij kinderen geen schade laten zien. Magistraal bereide sprays verschillen in sterkte en gaan achteruit bij warmte.
Interacties. vasoconstrictoren en sympathicomimetica (ook die in sommige anesthetica) kunnen samen met oxytocine ernstige hypertensie veroorzaken; prostaglandinen (misoprostol, dinoproston) versterken de effecten op de uterus; anesthesie met cyclopropaan en inhalatieanesthetica veranderen de cardiovasculaire respons; alcohol en MDMA (dat zelf oxytocine vrijmaakt) hebben volgens meldingen uit de community additieve effecten.
Markers die onderzoekers vaak volgen
| Marker | Waarom ze gevolgd wordt |
|---|---|
| Bloeddruk en hartslag | hypotensie bij snel intraveneus doseren, hypertensie bij gebruik met sympathicomimetica; een uitgangswaarde is bij elke toedieningsweg verstandig. |
| Natrium in serum | de vasopressineachtige werking van oxytocine kan bij hoge of langdurige dosering hyponatriëmie veroorzaken; chronische intranasale studies melden meer dorst en vaker urineren. |
| Scores voor stemming en angst | de gedragsuitkomst waar het om gaat, en omdat er paradoxale angst wordt gerapporteerd. |
| Zwangerschap | oxytocine laat de uterus samentrekken; ga dit na voor elk niet-obstetrisch gebruik bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd. |
| Cortisol (in speeksel) | de marker van de stressas die in onderzoek het vaakst wordt gebruikt. |
| Oxytocine in plasma zelf is zelden nuttig: de bepalingen zijn onbetrouwbaar en de spiegels in het bloed weerspiegelen de spiegels in de hersenen niet (McCullough 2013) | |
| Er zijn geen andere bloedmarkers specifiek voor dit middel vastgesteld; verder algemene uitgangswaarden (volledig bloedbeeld, uitgebreid metabool panel) |
Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.
5Reconstitutie en hantering
Goedgekeurde ampullen en flacons (10 IU/ml) hoeven niet te worden bereid en worden onder medisch toezicht gebruikt. Magistraal bereide neussprays bevatten meestal 10–40 IU per sproeistoot van 0.1 ml; flacons oxytocineacetaat (vaak 2 mg ≈ ~1,000 IU, bij de omrekening van ~500 IU/mg †) worden met voor nasaal of gebruik. Oxytocine is over weken heen instabiel op kamertemperatuur — koel bewaren, beschermen tegen licht, en weggooien als de oplossing geel wordt. Doses zijn in internationale eenheden; de calculator ondersteunt omrekening naar IU.
Openen in calculator, vooraf ingevuld →6Vaak samen onderzocht met
Gedragstherapie (studies bij autisme en sociale angst); antipsychotica (studies als toevoeging); onderzoek naar MDMA-ondersteunde therapie (als mechanisme, niet als bijbehorende behandeling); PT-141 en kisspeptine (parallelle onderzoekslijnen rond seksuele functie, niet gecombineerd in studies); vasopressine (hormoon als vergelijking); carbetocin en atosiban (langwerkende agonist- en antagonistanalogen).
Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.
7Regelgevingsstatus per regio
| Regio | Status (gecontroleerd op —) |
|---|---|
| Verenigde Staten | Door de FDA goedgekeurd (Pitocin en generieken) voor inleiding/versterking van de bevalling en bloeding na de bevalling; alleen op recept. Intranasaal en magistraal bereid oxytocine voor gedragstoepassingen is niet goedgekeurd; de beschikbaarheid van magistrale bereiding verschilt † |
| Europese Unie | Nationaal toegelaten (Syntocinon en generieken) voor obstetrische indicaties; de nasale Syntocinon-spray is uit de meeste markten teruggetrokken |
| Verenigd Koninkrijk | Geregistreerd door de MHRA (Syntocinon) voor obstetrisch gebruik; alleen op recept |
| Australië | Geregistreerd bij de TGA (Syntocinon, Oxytocin injectie); Schedule 4 |
| Zuid-Afrika | Geregistreerd bij SAHPRA (Syntocinon en generieken); alleen op recept |
| Sport (WADA) | Op de datum van review niet op de verboden lijst † |
8Open vragen
- Hoeveel intranasaal oxytocine de hersenen bereikt, en of de dosis-responsrelatie lineair is of een omgekeerde U vormt, zoals sommige gegevens suggereren.
- Waarom vroege positieve gedragsbevindingen niet reproduceerbaar bleken: publicatiebias, kleine groepen, of werkelijke afhankelijkheid van de context?
- Of er enig duurzaam klinisch voordeel is bij autisme, schizofrenie, PTSS of seksuele disfunctie — de huidige grote studies zijn overwegend negatief.
- De veiligheid van chronisch intranasaal gebruik voorbij 6 maanden; bij dieren is downregulatie van receptoren gezien.
9Referenties
- 1du Vigneaud V et al. (1953). The synthesis of an octapeptide amide with the hormonal activity of oxytocin. J Am Chem Soc. PubMed
- 2Kosfeld M et al. (2005). Oxytocin increases trust in humans. Nature. PubMed · DOI
- 3Nave G, Camerer C, McCullough M (2015). Does oxytocin increase trust in humans? A critical review of research. Perspect Psychol Sci. PubMed · DOI
- 4Sikich L et al. (2021). Intranasal oxytocin in children and adolescents with autism spectrum disorder. N Engl J Med. PubMed · DOI
- 5Williams DR, Bürkner PC (2017). Effects of intranasal oxytocin on symptoms of schizophrenia: a multivariate Bayesian meta-analysis. Psychoneuroendocrinology. PubMed · DOI
- 6MacDonald E et al. (2011). A review of safety, side-effects and subjective reactions to intranasal oxytocin in human research. Psychoneuroendocrinology. PubMed · DOI
- 7Leng G, Ludwig M (2016). Intranasal oxytocin: myths and delusions. Biol Psychiatry. PubMed · DOI
- 8Behnia B et al. (2014). Differential effects of intranasal oxytocin on sexual experiences and partner interactions in couples. Horm Behav. PubMed · DOI
- 9Muin DA et al. (2015). Effect of long-term intranasal oxytocin on sexual dysfunction in premenopausal and postmenopausal women: a randomized trial. Fertil Steril. PubMed · DOI
- 10Lawson EA et al. (2015). Oxytocin reduces caloric intake in men. Obesity (Silver Spring). PubMed · DOI
- 11Westhoff G, Cotter AM, Tolosa JE (2013). Prophylactic oxytocin for the third stage of labour to prevent postpartum haemorrhage. Cochrane Database Syst Rev. PubMed · DOI
- 12Widmer M et al. (2018). Heat-stable carbetocin versus oxytocin to prevent hemorrhage after vaginal birth. N Engl J Med. PubMed · DOI
- 13McCullough ME, Churchland PS, Mendez AJ (2013). Problems with measuring peripheral oxytocin: can the data on oxytocin and human behavior be trusted? Neurosci Biobehav Rev. PubMed · DOI
- 14Pitocin (oxytocin injection) US prescribing information (current label). PubMed
Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.
† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.
10Community
Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.
Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2
11Paginageschiedenis
Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.