Cholecystokinin

CCK, CCK-8 (gesulfateerd C-terminaal octapeptide), CCK-33 / CCK-58 (langere natieve vormen), pancreozymine (historische naam), sincalide, Kinevac (Amerikaanse merknaam), ceruletide / Takus (van kikkers afgeleide analoog, historisch)

Herstel, reparatie & weefsel
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Sincalide is een goedgekeurd diagnosticum, alleen op recept, dat intraveneus wordt toegediend tijdens beeldvorming van de galblaas en pancreasfunctietests. Het is geen middel voor onderzoeksgebruik of zelftoediening en er is geen gedocumenteerd gebruik door de community. Deze pagina legt het hormoon en de gepubliceerde wetenschap uit.

1Wat het is

Cholecystokinin ("galblaasbeweger") werd in 1928 door Ivy en Oldberg geïdentificeerd als de factor uit de twaalfvingerige darm die de galblaas na een maaltijd doet samentrekken. Het wordt door I-cellen van de bovenste dunne darm aangemaakt in verschillende lengtes (8, 22, 33, 58 aminozuren), die allemaal hetzelfde actieve C-terminale uiteinde delen. Het fragment van 8 aminozuren met een gesulfateerd tyrosine, CCK-8, is even actief als het volledige hormoon, en dat is wat sincalide is. CCK is ook een van de meest voorkomende peptiden in de hersenen, waar het als neurotransmitter werkt.

In de geneeskunde wordt sincalide sinds 1976 gebruikt om de galblaas op commando te laten samentrekken. In combinatie met een hepatobiliaire nucleaire scan (HIDA) levert het een ejectiefractie van de galblaas op, die wordt gebruikt om biliaire dyskinesie vast te stellen; het wordt ook samen met secretin gebruikt om pancreassap te verzamelen en om barium sneller door de dunne darm te laten gaan. In onderzoek is CCK beroemd als het eerste "verzadigingshormoon" uit de darm: in 1973 toonden Gibbs, Young en Smith aan dat CCK-injecties ratten deden stoppen met eten, wat het moderne onderzoeksveld van eetlustsignalering tussen darm en hersenen op gang bracht. Gebruik gemeld door de community/op eigen initiatief: vrijwel niets gedocumenteerd; CCK werkt veel te kort om buiten een kliniek bruikbaar te zijn, en de misselijkheid die het bij werkzame doses veroorzaakt, heeft elke poging om er een afslankmiddel van te maken doen stranden.


2Hoe het vermoedelijk werkt

Twee receptoren. CCK1 (voorheen CCK-A), aanwezig op glad spierweefsel van de galblaas, acinaire cellen van de pancreas en vagale afferente zenuwen; en CCK2 (CCK-B), vooral aanwezig in de hersenen en op pariëtale cellen van de maag, die ook gastrin bindt.
Spijsvertering. Activering van CCK1 laat de galblaas samentrekken, ontspant de sfincter van Oddi, zet pancreasenzymen vrij en vertraagt de maaglediging — zo wordt de aankomst van gal en enzymen afgestemd op het voedsel.
Verzadiging. CCK dat na een maaltijd vrijkomt, activeert CCK1-receptoren op vagale zenuwuiteinden in de darmwand, die signalen doorgeven aan de hersenstam (nucleus tractus solitarii) en de hypothalamus, waardoor de maaltijd eerder eindigt. Dit is een kortetermijnsignaal van "nu stoppen met eten" en geen regulator van het lichaamsgewicht op lange termijn; dieren compenseren door meer maaltijden te eten.
Hersenen. CCK2-receptoren zijn betrokken bij angst en paniek. Het fragment van 4 aminozuren, CCK-4, lokt bij vrijwilligers betrouwbaar paniekaanvallen uit en wordt gebruikt als experimenteel paniekmodel.
CCK dat door de twaalfvingerige darm wordt afgegeven als reactie op vet en eiwit. Drie reacties tegelijk: de galblaas trekt samen en stuurt gal, de alvleesklier geeft spijsverteringsenzymen af, en er bereikt een signaal de hersenstam dat bijdraagt aan een vol gevoel.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Beeldvorming van de galblaas en biliaire dyskinesie

Cholescintigrafie met sincalidestimulatie is de standaardtest voor functionele galblaasaandoeningen; een infusie van 60 minuten (0.02 µg/kg) geeft de best reproduceerbare ejectiefractie, waarbij <38% gewoonlijk als afwijkend wordt beschouwd (Ziessman 2001 en 2010, J Nucl Med; SNMMI-consensus 2010). Of een lage ejectiefractie voorspelt dat iemand baat heeft bij cholecystectomie, staat nog ter discussie. [7]

Pancreasfunctie en bariumpassage

Indicaties uit de productinformatie, ondersteund door tientallen jaren klinisch gebruik; het bewijs is ouder en grotendeels beschrijvend, niet afkomstig uit moderne .

Verzadiging bij mensen

Intraveneuze infusies van CCK-8 of CCK-33 verkleinen de maaltijdgrootte met ongeveer 15–30% bij slanke vrijwilligers en vrijwilligers met obesitas (Kissileff 1981, Am J Clin Nutr; Lieverse 1995, Gut), en een CCK1-antagonist (loxiglumide) verhoogt de voedselinname (Beglinger 2001, Am J Physiol), wat bevestigt dat endogeen CCK bijdraagt aan verzadiging. Het effect is van korte duur, vereist bijna misselijkmakende doses voor een groot effect, en chronische toediening bij dieren leidt tot compensatie. Orale CCK1-agonisten (bijv. GI181771X) leidden in een studie van 24 weken niet tot gewichtsverlies (Jordan 2008, Clin Pharmacol Ther). CCK-agonisme leeft tegenwoordig vooral voort als onderdeel van multihormonale obesitascombinaties die zich in een vroeg onderzoeksstadium bevinden. [3][4][5][6]
Beoordeeld: A (as a challenge model)

Paniek en angst (CCK-4)

Injectie van CCK-4 lokt paniek uit bij de meeste patiënten met een paniekstoornis en bij veel gezonde vrijwilligers (Bradwejn 1990, Can J Psychiatry; de Montigny 1989, Arch Gen Psychiatry). CCK2-antagonisten bleken in studies niet bruikbaar als anxiolytica. [8]

Verzadiging en darmfunctie bij dieren

Uitgebreid onderzoek bij knaagdieren sinds Gibbs 1973 (J Comp Physiol Psychol); OLETF-ratten met een CCK1-receptordeficiëntie worden obees, vooral door grotere maaltijden. [2]

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Literatuur (sincalide). buikklachten of krampen en misselijkheid komen het vaakst voor (≥20% bij bolustoediening; veel minder bij langzame infusie). Minder vaak: braken, blozen, duizeligheid, hoofdpijn, hypotensie of hypertensie, bradycardie, syncope, aandrang tot ontlasting; zelden ernstige overgevoeligheid, waaronder anafylaxie (de flacon bevat sulfiet). De samentrekking kan kleine galstenen naar de galgang verplaatsen. Gecontra-indiceerd bij darmobstructie. De productinformatie waarschuwt dat het vroeggeboorte of een miskraam kan veroorzaken, daarom wordt het tijdens de zwangerschap vermeden.

Door de community gemeld

niets gedocumenteerd.

Theoretisch. langdurige blootstelling aan CCK veroorzaakt bij dieren groei van de pancreas; niet relevant voor eenmalige diagnostische doses.

Interacties. opioïden en anticholinergica beïnvloeden de reactie van de galblaas en de sfincter en kunnen de test vertekenen; secretin wordt bij pancreastests bewust in combinatie toegediend.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Sincalide is een diagnostische probe; de relevante uitlezingen zijn: Er zijn geen langetermijnmarkers van toepassing.

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Ejectiefractie van de galblaas (cholescintigrafie)het primaire resultaat van een sincalide-HIDA-scan; <38% na een infusie van 60 minuten is de gebruikelijke drempel voor afwijkend.
Enzymafgifte in duodenumvocht (lipase, amylase, trypsine)bij secretin–CCK-pancreasfunctietests.
Amylase/lipase in serumals de pijn na de test aanhoudt.
Plasma-CCK nuchter/postprandiaalalleen een onderzoeksmaat; bepalingen zijn lastig en klinisch niet gestandaardiseerd.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Reconstitutie en hantering

Geleverd als (gelyofiliseerde) eenmalige flacons van 5 µg, die in de kliniek worden met 5 mL steriel water (1 µg/mL) en voor infusie verder worden verdund. Doses liggen in het bereik van microgrammen per kilogram — een volwassene van 70 kg krijgt 1.4 µg voor een standaardbolus. Dit is een diagnosticum voor het ziekenhuis; de calculator van de site is niet relevant en er bestaat geen dosis voor zelftoediening.


6Vaak samen onderzocht met

Secretin (gecombineerde secretin–CCK-pancreasfunctietest), GLP-1 en PYY (als verwante verzadigingshormonen, in fysiologische studies vaak gelijktijdig geïnfundeerd), semaglutide en andere GLP-1-agonisten (die, anders dan CCK, geneesmiddelen zijn geworden). Besproken in relatie tot amylin en oxyntomodulin in multihormonaal obesitasonderzoek.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenGoedgekeurd door de FDA (Kinevac, Bracco; generiek sincalide van meerdere fabrikanten). Herhaaldelijke tekorten gemeld in 2016–2017 en 2022 †
Europese UnieGeen centraal toegelaten sincalide; ceruletide (Takus) was vroeger op de markt en is grotendeels uit de handel genomen. Beschikbaarheid via nationale/niet-geregistreerde routes †
Verenigd KoninkrijkNiet geregistreerd; niet-geregistreerde import voor specialistisch gebruik †
AustraliëNiet opgenomen in het ARTG; Special Access Scheme †
Zuid-AfrikaNiet geregistreerd †
SportNiet vermeld door WADA

8Open vragen

  • Identificeert een lage, door sincalide gestimuleerde ejectiefractie betrouwbaar de mensen die baat hebben bij verwijdering van de galblaas?
  • Kan CCK1-agonisme zinvol bijdragen aan multihormonale obesitasmiddelen zonder het plafond dat misselijkheid oplegt?
  • Welke rol speelt CCK in de hersenen bij angst bij mensen, buiten het CCK-4-provocatiemodel?

9Referenties

  1. 1Bracco Diagnostics. Kinevac (sincalide for injection) — US prescribing information (2023 label). PubMed
  2. 2Gibbs J, Young RC, Smith GP (1973). Cholecystokinin decreases food intake in rats. J Comp Physiol Psychol. PubMed · DOI
  3. 3Kissileff HR et al. (1981). C-terminal octapeptide of cholecystokinin decreases food intake in man. Am J Clin Nutr. PubMed · DOI
  4. 4Lieverse RJ et al. (1995). Satiety effects of a physiological dose of cholecystokinin in humans. Gut. PubMed · DOI
  5. 5Beglinger C et al. (2001). Loxiglumide, a CCK-A receptor antagonist, stimulates calorie intake and hunger feelings in humans. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol. PubMed · DOI
  6. 6Jordan J et al. (2008). Stimulation of cholecystokinin-A receptors with GI181771X does not cause weight loss in overweight or obese patients. Clin Pharmacol Ther. PubMed · DOI
  7. 7Ziessman HA et al. (2001). Sincalide-stimulated cholescintigraphy: a multicenter investigation to determine optimal infusion methodology and gallbladder ejection fraction normal values. J Nucl Med. PubMed
  8. 8Bradwejn J, Koszycki D, Meterissian G (1990). Cholecystokinin-tetrapeptide induces panic attacks in patients with panic disorder. Can J Psychiatry. PubMed · DOI
  9. 9Rehfeld JF (2017). Cholecystokinin — from local gut hormone to ubiquitous messenger. Front Endocrinol. PubMed · DOI

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

30 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.