Hirudin

hirudin (natief peptide van de bloedzuiger); recombinante analogen lepirudin (Refludan) en desirudin (Iprivask, Revasc). Het verwante synthetische analoog bivalirudin (Angiomax) heeft zijn eigen profiel (#131)

Hart, vaten & circulatie
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Lepirudin en desirudin waren goedgekeurde receptgeneesmiddelen. Beide zijn door hun fabrikanten uit de handel genomen en de Europese handelsvergunning van lepirudin is ingetrokken, dus deze pagina beschrijft geneesmiddelen die grotendeels historisch zijn. Bivalirudin (#131) is nog beschikbaar en heeft het grootste deel van het klinische terrein overgenomen. Niets hier is een handleiding voor het gebruik van antistolling: dit zijn ziekenhuisgeneesmiddelen die met laboratoriumcontrole worden gegeven en waarvoor geen antidotum bestaat.

1Wat het is

Hirudin is de reden dat bloedzuigers werken. Medicinale bloedzuigers worden al minstens tweeduizend jaar bij bloedlaten gebruikt, en de praktische waarneming dat een bloedzuigerbeet nog uren bloedt nadat het dier zich heeft losgelaten, werd in 1884 verklaard toen John Haycraft een antistollingsmiddel in het secreet van bloedzuigers vond. Fritz Markwardt isoleerde en karakteriseerde hirudin in de jaren 1950 en bepaalde de structuur ervan, waarmee het de potentste bekende natuurlijke inhibitor van trombine werd — het bindt met een dissociatieconstante in het femtomolaire bereik, en strakker worden interacties tussen proteïnen vrijwel niet.

Trombine is het enzym dat centraal staat in de bloedstolling. Heparine, het werkpaard onder de antistollingsmiddelen, werkt niet direct op trombine; het werkt door antitrombine te versnellen, en heeft daardoor twee belangrijke zwakke punten. Het kan trombine dat al in een stolsel gebonden zit niet inactiveren, en bij sommige patiënten lokt het een immuunreactie uit tegen complexen van heparine en plaatjesfactor 4 die paradoxaal genoeg trombose veroorzaakt — heparine-geïnduceerde trombocytopenie, of HIT. Een directe trombine-inhibitor lost beide problemen op, en dat is de klinische niche waarvoor de hirudinanalogen zijn ontwikkeld.

Recombinante technologie leverde twee producten op. Lepirudin werd aan het eind van de jaren 1990 goedgekeurd, specifiek voor HIT met trombose — een situatie waarin patiënten dringend antistolling nodig hebben en geen heparine kunnen krijgen. Desirudin werd goedgekeurd voor profylaxe van veneuze trombo-embolie na een heupprothese. Geen van beide hield het commercieel. De fabrikant van lepirudin nam het in 2012 uit de handel en de Europese vergunning werd ingetrokken; desirudin is nooit werkelijk op de markt gebracht. In plaats daarvan namen argatroban en bivalirudin (#131) — een synthetisch peptide van 20 aminozuren dat vanuit de bindingsmotieven van hirudin is ontworpen, met reversibele binding en een kortere — die ruimte in.

Let erop dat natief hirudin gesulfateerd is op tyrosine 63; de recombinante versies zijn dat niet, wat de affiniteit iets verlaagt. "Hirudin" in de onderzoeksliteratuur kan naar beide verwijzen.


2Hoe het vermoedelijk werkt

Bivalente binding aan trombine. De C-terminale staart van hirudin bindt aan exosite 1 van trombine, de plaats waarmee trombine normaal fibrinogeen vastpakt; het N-terminale domein bezet de catalytische plaats. Beide tegelijk bezetten levert de buitengewone affiniteit op en maakt de inhibitie op klinische tijdschalen in de praktijk irreversibel.
Onafhankelijkheid van cofactoren. Anders dan heparine heeft hirudin geen antitrombine nodig. Het inhibeert vrij trombine en in een stolsel gebonden trombine in gelijke mate, en wordt niet geneutraliseerd door plaatjesfactor 4 die uit geactiveerde bloedplaatjes vrijkomt — precies de reden dat het bij HIT werkt.
Stroomafwaartse gevolgen. Trombine blokkeren voorkomt de splitsing van fibrinogeen, de activatie van factor V, VIII en XIII en de door trombine bemiddelde activatie van bloedplaatjes. Het effect is breed en er is geen antidotum: een equivalent van protamine bestaat niet.
Renale klaring. Beide analogen worden in wezen onveranderd door de nier uitgescheiden. Bij nierfunctiestoornis hopen ze op, wat het mechanisme was achter een aanzienlijk deel van de bloedingen met lepirudin en de reden dat de doseringsadviezen na goedkeuring naar beneden zijn bijgesteld.
Het antistollingsmiddel van de bloedzuiger, en het molecuul waarvan bivalirudine is afgeleid. Het bindt vrijwel onomkeerbaar aan trombine, wat effectief is, maar geen eenvoudige weg terug laat als er een bloeding begint.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Beoordeeld: A (historical standard of care)

Heparine-geïnduceerde trombocytopenie

De prospectieve studies HAT-1, HAT-2 en HAT-3 onderzochten lepirudin bij patiënten met bevestigde HIT, met historische controles, en rapporteerden lagere percentages voor het samengestelde eindpunt van overlijden, amputatie en nieuwe trombo-embolische complicaties in vergelijking met controlecohorten (Greinacher 1999, Circulation; Greinacher 1999, Blood; Lubenow 2005, Blood). Deze studies waren niet gerandomiseerd tegen een actieve vergelijking — patiënten met HIT randomiseren naar voortgezette heparine zou niet aanvaardbaar zijn geweest — zodat het bewijs bestaat uit prospectieve cohorten met historische vergelijking, en dat is het praktische plafond voor deze indicatie. [2][3][4]
Beoordeeld: A (modest benefit, more bleeding)

Acute coronaire syndromen

Grote gerandomiseerde studies vergeleken hirudin met heparine bij instabiele angina pectoris en myocardinfarct. GUSTO-IIb (n≈12,000) vond een klein voordeel in de vroege fase dat na 30 dagen niet aanhield (GUSTO IIb Investigators 1996, NEJM). OASIS-2 (n≈10,000) rapporteerde met hirudin tegenover heparine een vermindering van cardiovasculair overlijden of myocardinfarct, ten koste van meer ernstige bloedingen waarvoor transfusie nodig was (OASIS-2 Investigators 1999, Lancet). De studies TIMI-9 en GUSTO-IIa werden vroegtijdig gestopt vanwege een overmaat aan intracraniële bloedingen bij de aanvankelijk gekozen doses, wat de dosering in het vakgebied opnieuw bepaalde. Het totale beeld — marginale winst in werkzaamheid, duidelijke prijs in bloedingen, geen antidotum — is de reden dat de hirudines heparine in de coronaire zorg nooit hebben verdrongen.

Profylaxe van diepe veneuze trombose na een heupprothese

Gerandomiseerde studies met desirudin tegenover ongefractioneerde heparine en tegenover enoxaparine bij electieve heupprothesen rapporteerden met desirudin lagere percentages venografisch aangetoonde diepe veneuze trombose (Eriksson 1997, NEJM; Eriksson 1997, Lancet). Bewijs van goede kwaliteit voor een product dat vervolgens niet is gecommercialiseerd. [7]

Therapie met medicinale bloedzuigers

Levende medicinale bloedzuigers zijn in de Verenigde Staten toegelaten als medisch hulpmiddel en worden in de reconstructieve en replantatiechirurgie gebruikt om veneuze stuwing in lappen en teruggeplaatste vingers te verlichten, waarbij de combinatie van bloedafvoer en de aanhoudende bloeding uit de beet het therapeutische effect is. Casusreeksen en kleine studies ondersteunen dit specifieke chirurgische gebruik. Bloedzuigertherapie bij artrose is onderzocht in kleine gerandomiseerde studies met gerapporteerd voordeel op de symptomen, van over het algemeen lage methodologische kwaliteit; dit is geen bewijs voor hirudin als farmacologisch middel.
Beoordeeld: D/—

Lokale en orale "hirudin"-producten

Crèmes en supplementen die met verwijzing naar hirudin of bloedzuigerextract op de markt worden gebracht, hebben geen geloofwaardig bewijs van een systemisch antistollend effect; een peptide van 65 aminozuren is niet oraal biologisch beschikbaar.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Vaak (literatuur). bloeding is de dominante en verwachte bijwerking — bloeding op injectie- en punctieplaatsen, hematoom, hematurie, gastro-intestinale bloeding, anemie waarvoor transfusie nodig is. De percentages ernstige bloedingen in de coronaire studies waren consistent hoger dan met heparine.

Ernstig / waarschuwingen. intracraniële bloeding, die twee vroege studies bij de aanvankelijk gekozen doses heeft stilgelegd; fatale bloeding; accumulatie en overdosering bij nierfunctiestoornis, het belangrijkste doseringsrisico van alle, waarbij lepirudin bij aanzienlijke nierfunctiestoornis een forse dosisverlaging vraagt of moet worden vermeden. Er is geen antidotum — de behandeling van een bloeding is ondersteunend, en hemofiltratie heeft beperkte waarde.

Door de community gemeld

Gebruik door de community: voor de farmaceutische analogen vrijwel niets gedocumenteerd — dit zijn intraveneuze of in het ziekenhuis toegediende antistollingsmiddelen die laboratoriumcontrole vereisen, en beide zijn van de markt. Bloedzuigertherapie en lokale producten met bloedzuigerextract worden wel door consumenten gebruikt; het eerste moet van farmacologische antistolling worden onderscheiden, en voor het tweede bestaat geen bewijs.

Immunogeniciteit. bij een groot deel van de met lepirudin behandelde patiënten ontstonden antistoffen tegen hirudin — gerapporteerd bij ongeveer 40–70% bij langdurige behandeling. De meeste waren niet neutraliserend en sommige versterkten en verlengden het antistollende effect paradoxaal genoeg door de renale klaring te vertragen, waardoor de aPTT strakker moest worden gecontroleerd naarmate de behandeling langer duurde. Bij herhaalde blootstelling van eerder behandelde patiënten zijn ernstige anafylactische reacties gerapporteerd, met dodelijke gevallen, wat heeft geleid tot een specifieke waarschuwing tegen herhaalde blootstelling.

Theoretisch. kruisreactiviteit tussen hirudinanalogen bij herhaalde blootstelling; interactie tussen de antistofstatus en de effectieve .

Interacties. optelbaar bloedingsrisico met trombolytica, plaatjesaggregatieremmers, andere antistollingsmiddelen en NSAID's — in de coronaire studies die hirudin met streptokinase of alteplase combineerden, traden de intracraniële bloedingen op. De hirudines verlengen de aPTT, de INR en de trombinetijd, wat de controle van andere antistollingsmiddelen vertekent en de overgang naar warfarine bemoeilijkt.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Deze volgen de goedgekeurde productinformatie en de studieprotocollen, en dit is een geneesmiddelklasse waarbij controle niet optioneel is:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
aPTT (geactiveerde partiële tromboplastinetijd)de routinematige controletest voor beide producten, met een streefratio van ongeveer 1.5–2.5 keer de uitgangswaarde; gecontroleerd 4 uur na de start en na elke verandering van de infusiesnelheid. De relatie met de hirudinconcentratie is bij hoge waarden niet-lineair, wat een bekende beperking is.
Ecarine-stollingstijdde nauwkeurigere test voor de concentratie van een directe trombine-inhibitor, gebruikt in onderzoek en, waar beschikbaar, in de kliniek.
Trombocytenaantalde bepalende meting bij HIT; herstel van het trombocytenaantal is het signaal dat de diagnose juist was en de behandeling werkt.
Hemoglobine en hematocrietbloeding is de belangrijkste bijwerking en kan occult zijn.
Creatinine en eGFRbeide geneesmiddelen worden renaal geklaard en hopen op; dit is de belangrijkste veiligheidsparameter en degene die het vaakst wordt gemist.
INRwordt door de hirudines verlengd onafhankelijk van het effect van warfarine, wat de overgang naar orale antistolling werkelijk lastig maakt en een gedocumenteerde bron van fouten is.
Antistoffen tegen hirudinniet routinematig beschikbaar, maar de verklaring voor een onverwacht verlengd effect bij langdurige behandeling.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Reconstitutie en hantering

Beide producten waren artikelen van de ziekenhuisapotheek, geleverd als poeder voor met water voor injectie of fysiologisch zout, daarna verder verdund voor infusie, direct vóór gebruik bereid en volgens de productinformatie weggegooid. De dosering van lepirudin was op het gewicht gebaseerd en werd op de aPTT bijgesteld met een streefratio van ongeveer 1.5–2.5 keer de controle, gecontroleerd vier uur na elke verandering van de infusiesnelheid; desirudin was een vaste subcutane dosis van 15 mg met aPTT-controle en dosisverlaging bij nierfunctiestoornis. De praktische gevaren die in de literatuur zijn gedocumenteerd, waren rekenfouten bij de op gewicht gebaseerde dosis en het niet verlagen van de dosis op basis van de nierfunctie. Geen van beide producten is op dit moment op de markt, dus dit onderdeel is historisch en niet operationeel.


6Vaak samen onderzocht met

Bivalirudin (#131), het overgebleven synthetische, van hirudin afgeleide analoog en de directe opvolger; argatroban, de directe trombine-inhibitor met een klein molecuul die de HIT-indicatie heeft overgenomen en hepatisch wordt geklaard, waardoor het bij nierfunctiestoornis te verkiezen is; dabigatran als de orale directe trombine-inhibitor die uit hetzelfde farmacologische idee stamt; fondaparinux, heparine en enoxaparine als de vergelijkingen in het hele studieprogramma.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenLepirudin (Refludan) was door de FDA goedgekeurd voor HIT met trombose; in 2012 door de fabrikant uit de handel genomen en niet langer op de markt. Desirudin (Iprivask) was door de FDA goedgekeurd voor profylaxe van diepe veneuze trombose na een heupprothese; uit de handel. Levende medicinale bloedzuigers zijn toegelaten als medisch hulpmiddel van klasse II
Europese UnieRefludan was door de EMA toegelaten; de handelsvergunning is ingetrokken. Ook de vergunning voor Revasc (desirudin) is ingetrokken †
Verenigd KoninkrijkEerder geregistreerd in lijn met de EU; niet langer op de markt †
AustraliëMomenteel niet op de markt †
Zuid-AfrikaMomenteel niet geregistreerd †
SportNiet verboden door WADA. Antistollingsmiddelen verbeteren de prestaties niet en staan niet op de lijst

8Open vragen

  • Waarom faalden twee goed onderbouwde producten commercieel — het bloedingsprofiel, het ontbreken van een antidotum, de komst van argatroban en bivalirudin, of de kleine omvang van de HIT-markt?
  • Heeft het versterkte antistollende effect van niet-neutraliserende antistoffen tegen hirudin een nuttige tegenhanger in het ontwerp van op antistoffen gebaseerde antistolling?
  • Zijn er andere farmacologisch nuttige componenten in bloedzuigerspeeksel, dat naast hirudin tientallen antihemostatische en ontstekingsremmende proteïnen bevat?
  • Wat is het werkelijke mechanisme achter het voordeel op de symptomen bij bloedzuigertherapie voor artrose, als het echt is?

9Referenties

  1. 1Markwardt F (1991). Hirudin and derivatives as anticoagulant agents. Thromb Haemost. PubMed
  2. 2Greinacher A et al. (1999). Recombinant hirudin (lepirudin) provides safe and effective anticoagulation in patients with heparin-induced thrombocytopenia: a prospective study. Circulation. PubMed · DOI
  3. 3Greinacher A et al. (1999). Lepirudin (recombinant hirudin) for parenteral anticoagulation in patients with heparin-induced thrombocytopenia. Circulation. PubMed · DOI
  4. 4Lubenow N et al. (2005). Lepirudin for prophylaxis of thrombosis in patients with acute isolated heparin-induced thrombocytopenia: an analysis of three prospective studies. Blood. PubMed · DOI
  5. 5The Global Use of Strategies to Open Occluded Coronary Arteries (GUSTO) IIb Investigators (1996). A comparison of recombinant hirudin with heparin for the treatment of acute coronary syndromes. NEJM. PubMed
  6. 6Organisation to Assess Strategies for Ischemic Syndromes (OASIS-2) Investigators (1999). Effects of recombinant hirudin (lepirudin) compared with heparin on death, myocardial infarction, refractory angina, and revascularisation procedures in patients with acute myocardial ischaemia without ST elevation. Lancet. PubMed
  7. 7Eriksson BI et al. (1997). A comparison of recombinant hirudin with a low-molecular-weight heparin to prevent thromboembolic complications after total hip replacement. NEJM. PubMed · DOI
  8. 8European Medicines Agency. Refludan EPAR — withdrawal of marketing authorisation. PubMed

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

31 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.