Bradykinin
BK, kinin-9, Arg-Pro-Pro-Gly-Phe-Ser-Pro-Phe-Arg; verwante kininen: Lys-bradykinin (kallidin), des-Arg9-bradykinin (de metaboliet die als B1-receptoragonist werkt). Geneesmiddelen die op dit systeem werken: icatibant (#135, B2-antagonist), ecallantide, lanadelumab, berotralstat, sebetralstat, garadacimab (remmers van kallikreïne/factor XIIa), concentraten van C1-esteraseremmer; ACE-remmers verhogen bradykinin als bijwerking
1Wat het is
Bradykinin werd in 1949 ontdekt door Rocha e Silva en collega's in Brazilië, die opmerkten dat slangengif en trypsine die op plasma inwerkten een stof opleverden waardoor darmspieren langzaam samentrokken — vandaar brady (langzaam) kinine (beweging). Het is een peptide van negen aminozuren dat door het enzym kallikreïne wordt vrijgemaakt uit een groot plasma-eiwit, kininogeen. Kallikreïne wordt zelf geactiveerd door factor XII van de stollingscascade, en daarom zijn stolling, ontsteking en zwelling via dit "contactsysteem" met elkaar verbonden.
Bij gezondheid is bradykinin een kortlevend lokaal signaal van beschadiging: het opent bloedvaten, laat vocht en immuuncellen het weefsel binnen en maakt pijnvezels gevoeliger — de roodheid, zwelling en gevoeligheid van ontsteking zijn deels bradykinin aan het werk. Het laat ook stikstofmonoxide en prostacycline vrij uit het endotheel, wat hartbeschermend is, en in de nier bevordert het de uitscheiding van natrium. Omdat het binnen enkele seconden wordt afgebroken door angiotensineconverterend enzym (ACE), verhogen geneesmiddelen die ACE blokkeren voor de bloeddruk ook bradykinin — waarvan men denkt dat het bijdraagt aan hun voordelen voor hart en nieren, maar wat ook de oorzaak is van de hoest bij ACE-remmers en van het zeldzame maar gevaarlijke angio-oedeem door ACE-remmers.
De aandoening die bradykinin tot een geneesmiddeldoelwit maakte, is hereditair angio-oedeem (HAE), waarbij een erfelijk tekort aan C1-esteraseremmer kallikreïne ongeremd zijn gang laat gaan en pieken van bradykinin herhaalde, soms levensbedreigende zwelling van gezicht, luchtweg en darm veroorzaken. Sinds 2008 is een reeks geneesmiddelen ontwikkeld die het systeem op verschillende punten blokkeren. Bradykinin zelf wordt nooit therapeutisch gegeven. Gebruik door de community/op eigen initiatief: vrijwel niets gedocumenteerd.
2Hoe het vermoedelijk werkt
3Wat het onderzoek laat zien
Fysiologie van bradykinin-infusie
Bradykinin als de oorzaak van hereditair angio-oedeem
Angio-oedeem en hoest door ACE-remmers
De hypothese van de "bradykininstorm" bij COVID-19
Pijn en ontsteking
Cardioprotectie
4Gemelde bijwerkingen en interacties
Gemeld in de literatuur
Literatuur (bradykinin gegeven in onderzoek). blozen, hoofdpijn, hypotensie en tachycardie bij systemische infusie; lokale pijn, kwaddel en roodheid bij intradermale toediening; hoest en bronchospasme bij inhalatie door mensen met asthma. De effecten duren seconden tot minuten.
Literatuur (blokkers van de route). icatibant — reacties op de injectieplaats bij bijna alle patiënten; lanadelumab — reacties op de injectieplaats, duizeligheid; berotralstat — maag-darmklachten, QT-verlenging bij hoge doses; sebetralstat — hoofdpijn, in KONFIDENT over het algemeen goed verdragen; C1-remmerconcentraten — zelden trombose bij hoge doses. Een theoretisch aandachtspunt bij langdurige kallikreïneremming is een verminderde door bradykinin gemedieerde cardiovasculaire bescherming; tot nu toe niet gezien in studies.
Door de community gemeld
niets gedocumenteerd.Theoretisch. chronische B2-blokkade zou de vasculaire voordelen van ACE-remmers kunnen dempen; alleen relevant als beide langdurig worden gebruikt.
Interacties. ACE-remmers verhogen bradykinin en zijn bij HAE gecontra-indiceerd of worden vermeden; neprilysineremmers samen met ACE-remmers geven een onaanvaardbaar risico op angio-oedeem (de washoutregel van 36 uur voor sacubitril/valsartan); DPP-4-remmers (gliptinen) verstoren de afbraak van bradykinin in beperkte mate en verhogen het risico op angio-oedeem door ACE-remmers; oestrogenen verhogen kininogeen en verergeren HAE; weefselplasminogeenactivator (alteplase) activeert kallikreïne en kan orolinguaal angio-oedeem veroorzaken, vooral bij gebruikers van ACE-remmers.
Markers die onderzoekers vaak volgen
Bradykinin zelf wordt niet klinisch toegediend; de monitoring betreft de ziekte en de geneesmiddelen die de route blokkeren:
| Marker | Waarom ze gevolgd wordt |
|---|---|
| C4, spiegel en functie van C1-remmer | de diagnostische markers van hereditair angio-oedeem (C4 is laag bij vrijwel alle onbehandelde HAE). |
| Dagboeken van aanvalsfrequentie en -ernst | de primaire uitkomstmaat in elke profylaxestudie bij HAE. |
| Bradykinin in plasma / gesplitst hoogmoleculair kininogeen | onderzoeksmarkers van activatie van de route; bepalingen van bradykinin zijn technisch moeilijk door de halfwaardetijd van 30 seconden. |
| ECG (QT-interval) | bij berotralstat in hogere doses. |
| Leverenzymen | periodiek bij orale kallikreïneremmers †. |
| Bloeddruk en hartslag | tijdens elke onderzoeksinfusie. |
| D-dimeer, activiteit van factor XII | in onderzoek naar het contactsysteem; let erop dat D-dimeer tijdens HAE-aanvallen stijgt zonder trombose. |
Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.
5Reconstitutie en hantering
Bradykininacetaat is een peptide van onderzoekskwaliteit voor gebruik in het laboratorium en in klinisch fysiologisch onderzoek, bevroren bewaard en direct voor gebruik opgelost omdat het in plasmahoudende oplossingen snel wordt afgebroken. Er bestaat geen farmaceutische toedieningsvorm en geen dosis voor zelftoediening. Goedgekeurde HAE-geneesmiddelen worden geleverd als voorgevulde spuiten, flacons of tabletten met hun eigen instructies. De calculator van de site is niet van toepassing.
6Vaak samen onderzocht met
Icatibant (#135), ecallantide, lanadelumab, berotralstat, sebetralstat, garadacimab, C1-esteraseremmer (het behandelarsenaal bij HAE); ACE-remmers en sacubitril/valsartan (geneesmiddelen die bradykinin verhogen); de natriuretische peptiden (#167) en endothelin-1 (#168) als verwante vasculaire peptiden; substance P en CGRP (co-mediatoren van neurogene ontsteking en hoest); stikstofmonoxide en prostacycline (de effectoren stroomafwaarts).
Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.
7Regelgevingsstatus per regio
| Regio | Status (gecontroleerd op —) |
|---|---|
| Verenigde Staten | Bradykinin is geen geneesmiddel. Blokkers van de route zijn door de FDA goedgekeurd voor HAE: C1-remmerconcentraten (Cinryze 2008, Berinert 2009, Haegarda 2017, Ruconest 2014), ecallantide (Kalbitor, 2009), icatibant (Firazyr, 2011; generieke versies), lanadelumab (Takhzyro, 2018), berotralstat (Orladeyo, 2020), sebetralstat (Ekterly, 3 juli 2025, ≥12 jaar), garadacimab (Andembry, 2025) †, donidalorsen (Dawnzera, 2025) † |
| Europese Unie | Icatibant, C1-remmers, lanadelumab en berotralstat toegelaten; ecallantide niet toegelaten; garadacimab in 2025 toegelaten †; sebetralstat in beoordeling of recent toegelaten † |
| Verenigd Koninkrijk | Als in de EU; HAE-behandelingen worden door de NHS ingekocht via specialistische immunologiecentra; MHRA-status van sebetralstat † |
| Australië | Icatibant, C1-remmer, lanadelumab en berotralstat zijn bij de TGA geregistreerd † |
| Zuid-Afrika | Icatibant en C1-remmer geregistreerd †; nieuwere middelen niet geregistreerd † |
| Sport | Bradykinin en HAE-behandelingen staan niet op de lijst van WADA |
8Open vragen
- Verklaart het verhogen van bradykinin een betekenisvol deel van het cardiovasculaire voordeel van ACE-remmers, of is het vooral een route van bijwerkingen?
- Zal langdurige remming van kallikreïne of factor XIIa een prijs blootleggen in vasculaire bescherming of in trombose?
- Kan antagonisme van de B1-receptor de preklinische belofte voor chronische ontstekingspijn ooit inlossen?
- Bestaat er een door bradykinin gemedieerde component bij andere zwellingsaandoeningen (idiopathisch angio-oedeem, capillaire-leksyndromen) die blokkers van de route zouden kunnen behandelen?
9Referenties
- 1Rocha e Silva M, Beraldo WT, Rosenfeld G (1949). Bradykinin, a hypotensive and smooth muscle stimulating factor released from plasma globulin by snake venoms and by trypsin. Am J Physiol. PubMed
- 2Leeb-Lundberg LMF et al. (2005). International Union of Pharmacology. XLV. Classification of the kinin receptor family: from molecular mechanisms to pathophysiological consequences. Pharmacol Rev. PubMed · DOI
- 3Gainer JV et al. (1998). Effect of bradykinin-receptor blockade on the response to angiotensin-converting-enzyme inhibitor in normotensive and hypertensive subjects. NEJM. PubMed · DOI
- 4Nussberger J et al. (1998). Plasma bradykinin in angio-oedema. Lancet. PubMed · DOI
- 5Cicardi M et al. (2010). Icatibant, a new bradykinin-receptor antagonist, in hereditary angioedema (FAST-1 and FAST-2). NEJM. PubMed · DOI
- 6Banerji A et al. (2018). Effect of lanadelumab compared with placebo on prevention of hereditary angioedema attacks (HELP). JAMA. PubMed · DOI
- 7Zuraw B et al. (2021). Oral once-daily berotralstat for the prevention of hereditary angioedema attacks: a randomized, double-blind, placebo-controlled phase 3 trial (APeX-2). J Allergy Clin Immunol. PubMed · DOI
- 8Riedl MA et al. (2024). Oral sebetralstat for on-demand treatment of hereditary angioedema attacks (KONFIDENT). NEJM. PubMed · DOI
- 9Baş M et al. (2015). A randomized trial of icatibant in ACE-inhibitor-induced angioedema. NEJM. PubMed · DOI
- 10Sinert R et al. (2017). Randomized trial of icatibant for angiotensin-converting enzyme inhibitor-induced upper airway angioedema. J Allergy Clin Immunol Pract. PubMed · DOI
- 11Kaplan AP, Joseph K (2010). The bradykinin-forming cascade and its role in hereditary angioedema. Ann Allergy Asthma Immunol. PubMed · DOI
- 12US FDA (2025). Ekterly (sebetralstat) prescribing information and approval notice, July 2025. PubMed
Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.
† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.
10Community
Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.
Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2
11Paginageschiedenis
Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.