Antigen-specific peptide immunotherapy

pro-insulinepeptide C19-A3 (MonoPepT1De), MultiPepT1De (toediening van meerdere eilandjespeptiden), ATX-MS-1467 (vier peptiden van myelinebasisch proteïne), MBP-peptiden; verwant: Diamyd/GAD65-alum (een proteïne, geen peptide), IMCY-0098, NBI-6024, veranderde peptideliganden

Immuunsysteem & bioregulatoren
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Dit zijn immunotherapieën in onderzoek die binnen klinische studies onder toezicht van specialisten per injectie worden gegeven. Geen ervan is goedgekeurd, geen ervan is buiten studies beschikbaar, en niets hier beschrijft zelf bereiden. Niets op deze pagina is voor iemand een reden om insuline of ziektemodificerende therapie te wijzigen.

1Wat het is

Zowel type 1-diabetes als multipele sclerose zijn ziekten waarbij T-cellen een bekend, specifiek doelwit in een weefsel aanvallen — in het eerste geval de insulineproducerende bètacellen, in het tweede de myelineschede. Elke goedgekeurde immunotherapie voor deze aandoeningen werkt door brede delen van het immuunsysteem te onderdrukken of uit te dunnen, met de risico's op infectie en maligniteit die daarbij horen. Antigeenspecifieke peptide-immunotherapie is de poging om iets fundamenteel anders te doen: precies het epitoop geven dat de autoreactieve T-cellen herkennen, op een manier die de tolerantie daarvoor herstelt, en de rest ongemoeid laten.

Dit is dezelfde logica van tolerantie-inductie als bij peptide-immunotherapie met allergenen (profiel 239), toegepast op auto-immuniteit. De aantrekkelijkheid is duidelijk en het bewijs bevindt zich in een vroeg stadium. Twee programma's zijn ver genoeg gevorderd om eerlijk te beschrijven: het werk met pro-insulinepeptiden bij type 1-diabetes en ATX-MS-1467 bij multipele sclerose.

Merk op dat het bekendere GAD65-alum-product (Diamyd) een volledig recombinant proteïne met een aluminiumadjuvans is en geen peptide, en dus buiten dit profiel valt — het wordt genoemd omdat zijn gemengde geschiedenis in fase 2 en fase 3 deel is van hetzelfde verhaal van antigeenspecifieke therapie bij type 1-diabetes.


2Hoe het vermoedelijk werkt

Een kort peptide van een auto-antigeen dat intradermaal zonder adjuvans wordt geïnjecteerd, wordt op MHC-klasse II aangeboden zonder dat er een gevaarsignaal is.
Autoreactieve CD4+-T-cellen die hun epitoop onder deze omstandigheden tegenkomen, worden richting anergie, deletie of een regulatoir fenotype gedreven in plaats van richting effectorfunctie.
Geïnduceerde IL-10-producerende regulatoire T-cellen onderdrukken de responsen lokaal, ook die tegen andere epitopen van hetzelfde weefsel (gekoppelde suppressie) — dat is belangrijk, want tegen de tijd dat een van beide ziekten wordt gediagnosticeerd, heeft de auto-immuunrespons zich al ruim voorbij het eerste epitoop uitgebreid.
Bij type 1-diabetes is het gehoopte klinische gevolg het behoud van de resterende bètacelfunctie, gemeten met C-peptide, bij mensen bij wie de diagnose recent is gesteld.
Bij multipele sclerose is dat een verminderde inflammatoire activiteit, gemeten aan nieuwe gadolinium-aankleurende lesies op MRI.
Dosis en schema zijn cruciaal en tweesnijdend: in diermodellen kan een verkeerde dosis of frequentie van hetzelfde peptide effector-T-cellen juist uitbreiden en de ziekte verergeren. Dat is geen theoretische zorg — het is de centrale veiligheidsvraag voor de hele benadering.
De algemene vorm: een gedefinieerd peptide dat bewust aan het immuunsysteem wordt getoond, om er een respons tegen op te wekken of — bij andere doses en schema's — tolerantie ervoor aan te leren.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Type 1-diabetes, pro-insulinepeptide (MonoPepT1De)

In een gerandomiseerde, placebogecontroleerde fase 1b-studie bij 27 volwassenen binnen 100 dagen na de diagnose type 1-diabetes werd 10 µg van het pro-insulinepeptide C19-A3 intradermaal gegeven, elke 2 of 4 weken gedurende 6 maanden. Het was veilig, zonder versnelling van het verlies van bètacellen. Het gestimuleerde C-peptide bleef bij de behandelde deelnemers over 12 maanden behouden terwijl het in de placebogroep daalde, en de deelnemers op placebo hadden stijgende insulinedoses nodig, de behandelde deelnemers niet. Immunologische markers verschoven naar een regulatoir profiel (Alhadj Ali 2017, Science Translational Medicine). Dit is een fase 1b bij 27 personen waarvan het hoofddoel veiligheid was; de bevinding rond C-peptide is bemoedigend en mag niet als werkzaamheid worden gerapporteerd. [1]

Type 1-diabetes, meerdere eilandjespeptiden (MultiPepT1De)

Een fase 1b-studie breidde de benadering uit naar een pool van zes peptiden uit pro-insuline, GAD65, IA-2 en IGRP, met als gedachte dat het aangrijpen op meerdere epitopen beter past bij de uitbreiding van de werkelijke auto-immuunrespons. Het werd in een klein cohort als veilig en haalbaar gerapporteerd, zonder aanwijzingen voor versnelling van de ziekte. Alleen veiligheid en haalbaarheid; geen uitspraak over werkzaamheid (groep van Alhadj Ali / Dayan, King's College London).
Beoordeeld: B / A (negative)

Type 1-diabetes, andere peptideconstructen

NBI-6024, een veranderd peptideligand van het insuline-epitoop B9-23, behield het C-peptide niet in een gerandomiseerde studie. Voor IMCY-0098, een van pro-insuline afgeleid "Imotope", zijn veiligheids- en immuungegevens uit een vroege fase gerapporteerd. Geen enkele antigeenspecifieke therapie heeft tot nu toe een definitief voordeel in fase 3 bij type 1-diabetes laten zien; de enige goedgekeurde ziektemodificerende immunotherapie bij deze aandoening is teplizumab, een anti-CD3-antilichaam, dat breed werkt en niet antigeenspecifiek is.

Multipele sclerose, ATX-MS-1467

Dit is een mengsel van vier peptiden uit myelinebasisch proteïne, gekozen als de epitopen die autoreactieve T-cellen in HLA-DR-gerestricteerde contexten herkennen. Een open-label fase 2a-studie bij relapsing MS gebruikte intradermale dosisescalatie en daarna onderhoud, en rapporteerde een vermindering van nieuwe gadolinium-aankleurende MRI-lesies vergeleken met de eigen van elke patiënt vóór de behandeling, bij een goede verdraagbaarheid (Chataway 2018, Neurology). De cruciale beperking is dat dit open-label was en werd vergeleken met de eigen uitgangswaarden van de patiënten in plaats van met een placebo-arm, bij een ziekte met een uitgesproken spontane variatie in MRI-activiteit — het schijnbare effect kan dus niet worden losgemaakt van regressie naar het gemiddelde. Het programma kwam niet verder tot een positieve gerandomiseerde studie en de oorspronkelijke licentiegever gaf de rechten terug †. [2]
Beoordeeld: B (reasonably solid)

Mechanistisch werk bij mensen

Bij beide ziekten hebben studies reproduceerbaar de beoogde immunologische veranderingen aangetoond: inductie van IL-10-producerende antigeenspecifieke regulatoire T-cellen, verminderde interferon-gamma-responsen op het doelantigeen en, in het werk bij diabetes, een verschuiving in de verhouding IL-10:interferon-gamma. Net als bij peptidetherapie met allergenen is de immunologie overtuigender dan het klinische bewijs.
Niet beoordeeld

Wat niet is aangetoond — onomwonden gezegd

Geen enkele antigeenspecifieke immunotherapie met peptiden heeft voordeel aangetoond in een positieve, voldoende grote, gerandomiseerde, placebogecontroleerde fase 3-studie bij type 1-diabetes of bij multipele sclerose. Al het klinische bewijs hierboven komt uit studies met ongeveer 20 tot 40 deelnemers, waarvan verschillende open-label waren.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

de meeste gerapporteerde voorvallen zijn lokaal — erytheem, jeuk en induratie op de injectieplaats, meestal licht. Systemische voorvallen waren ongewoon en in de gepubliceerde cohorten doorgaans licht. Cruciaal is dat wat deze studies moesten opsporen — versnelling van de onderliggende auto-immuunziekte — niet is gezien: geen extra verlies van bètacellen in de diabetesstudies en geen toename van relapses of MRI-activiteit die aan de behandeling kon worden toegeschreven in het werk bij MS. De aantallen zijn klein en de follow-up kort, dus "niet gezien" is niet hetzelfde als "uitgesloten".

Door de community gemeld

Gebruik in de community: in feite niets gedocumenteerd. Dit zijn producten die alleen binnen studies bestaan.

Theoretisch. het centrale theoretische risico is dat uit de diermodellen — dat toediening van het peptide in de verkeerde dosis of volgens het verkeerde schema effector- in plaats van regulatoire T-cellen uitbreidt en de ziekte verergert. Overgevoeligheid voor het toegediende peptide en, in de context van MS, inductie van encefalitogene responsen zijn eveneens theoretische zorgen die tot een voorzichtige dosisescalatie hebben geleid.

Interacties. van gelijktijdige immunosuppressieve of immunomodulerende ziektemodificerende therapie valt te verwachten dat die het tolerantiemechanisme verandert, en die werd in deze studies doorgaans uitgesloten of gecontroleerd. Bij type 1-diabetes vormen de insulinebehoefte en de glykemische regulatie de klinische context en zijn ze gevolgd; niets in dit profiel is een reden om de insulinetherapie te veranderen.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Uit de studieprotocollen:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Gestimuleerd en nuchter C-peptide (mixed-meal-tolerantietest)de standaardmaat voor de resterende bètacelfunctie en de primaire werkzaamheidsmarker in immunotherapiestudies bij type 1-diabetes. Deze studies zijn opgebouwd rond het behoud van C-peptide, niet rond HbA1c.
HbA1c, insulinedosis per kg per dag en voor de insulinedosis gecorrigeerd HbA1c (IDAA1c)de klinische glykemische context; de insulinebehoefte is een praktisch signaal van behoud van bètacellen.
Auto-antilichamen tegen eilandjescellen (GAD, IA-2, ZnT8, insuline)karakterisering van de ziekte, geen marker voor de respons op de behandeling.
HLA-klasse-II-genotype (DR4/DQ8 en verwante)de presentatie van het epitoop hangt ervan af; het was een inclusiecriterium in het werk met peptiden.
Cytokineprofiel van antigeenspecifieke T-cellen, in het bijzonder de verhouding IL-10 tot interferon-gamma, en de frequentie van regulatoire T-cellende mechanistische uitlezing van de vraag of er tolerantie is geïnduceerd.
Nieuwe en groter wordende gadolinium-aankleurende T2-lesies op MRIde primaire activiteitsmarker in het werk bij MS, en de maat waarvan de spontane variabiliteit open-labelresultaten moeilijk te interpreteren maakt.
Relapsefrequentie en EDSS (Expanded Disability Status Scale)klinische eindpunten bij MS.
Beoordeling van de injectieplaats, inclusief vertraagde reactieshet belangrijkste waargenomen ongewenste voorval in beide programma's.
Volledig bloedbeeld, uitgebreid metabool panel en standaard veiligheidsbepalingenroutinematige monitoring; geen van beide programma's rapporteerde systemische toxiciteit in het laboratorium.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Formulering en toedieningscontext

Geleverd als een gekoelde, adjuvansvrije waterige peptideoplossing, bereid door de apotheek van de studie en door kliniekpersoneel gegeven als intradermale injectie met een klein volume, volgens een strikt vastgelegd schema — elke twee of vier weken gedurende zes maanden in de diabetesstudies, en een zorgvuldig opgehoogd en daarna onderhouden schema in de MS-studie. Het ontbreken van een adjuvans is opzettelijk: van het toevoegen van een gevaarsignaal valt te verwachten dat het immuniseert in plaats van tolerantie wekt, wat het tegenovergestelde van de bedoeling is. Dosis en interval zijn geen bijkomstige details maar de belangrijkste factoren die bepalen of er tolerantie of sensibilisatie ontstaat, en daarom mag geen enkele dosis hier worden gelezen als overdraagbaar naar een andere context. Er bestaat geen zelf bereide of magistraal bereide versie van deze producten en geen dosisberekening die het passend is te publiceren.


6Vaak samen onderzocht met

Bij type 1-diabetes: insulinetherapie (gedurende het geheel de standaardzorg), teplizumab en andere breed werkende immunotherapieën als vergelijkingsmiddelen in het bredere veld, GAD65-alum (een therapie met een proteïneantigeen). Bij multipele sclerose: goedgekeurde ziektemodificerende therapieën als standaardzorg en als vergelijkingscontext. Conceptueel verwant: peptide-immunotherapie met allergenen (profiel 239) — hetzelfde mechanisme van tolerantie-inductie bij allergie.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenNiet FDA-goedgekeurd; in onderzoek bij beide indicaties
Europese UnieNiet toegelaten
Verenigd KoninkrijkNiet toegelaten. Het belangrijkste peptideprogramma bij type 1-diabetes is academisch werk uit het Verenigd Koninkrijk †
AustraliëNiet goedgekeurd
Zuid-AfrikaNiet geregistreerd bij SAHPRA
SportNiet door WADA vermeld; geen toepassing voor prestaties

8Open vragen

  • Kan één epitoop, of zelfs een pool van zes, een auto-immuunrespons beheersen die zich tegen de tijd van de diagnose al over veel epitopen heeft uitgebreid?
  • Welke dosis en welk interval wekken bij mensen tolerantie in plaats van sensibilisatie? Diermodellen laten met hetzelfde peptide beide uitkomsten zien, en het zoeken naar de dosis bij mensen staat nog aan het begin.
  • Moet de benadering vóór het klinische begin worden toegepast — bij mensen die antilichaampositief maar normoglykemisch zijn — om überhaupt te werken?
  • Zal een van deze programma's een gerandomiseerde fase 3 bereiken, of verschuift antigeenspecifieke tolerantie bij auto-immuniteit in plaats daarvan naar aflevering via cellen en nanopartikels?

9Referenties

  1. 1Alhadj Ali M et al. (2017). Metabolic and immune effects of immunotherapy with proinsulin peptide in human new-onset type 1 diabetes. Science Translational Medicine. DOI
  2. 2Chataway J et al. (2018). Effects of ATX-MS-1467 immunotherapy over 16 weeks in relapsing multiple sclerosis. Neurology. PubMed · DOI
  3. 3Streeter HB et al. (2015). Preclinical development and first-in-human study of ATX-MS-1467 for immunotherapy of MS. Neurology: Neuroimmunology & Neuroinflammation. PubMed · DOI
  4. 4Thrower SL et al. (2009). Proinsulin peptide immunotherapy in type 1 diabetes: report of a first-in-man phase I safety study. Clinical and Experimental Immunology. PubMed · DOI
  5. 5Dayan CM et al. (2019). Changing the landscape for type 1 diabetes: the first step to prevention. Lancet. PubMed · DOI
  6. 6Larché M, Wraith DC (2005). Peptide-based therapeutic vaccines for allergic and autoimmune diseases. Nature Medicine. PubMed · DOI
  7. 7ClinicalTrials.gov. NCT02620332 (MultiPepT1De) and NCT01973491 (ATX-MS-1467) trial records. PubMed

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

31 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.