Vasopressin

Arginine vasopressin, AVP, antidiuretisch hormoon (ADH), argipressin, 8-arginine vasopressin; Vasostrict, Pitressin (historisch)

Seksuele gezondheid, hormonen & signalering
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Vasopressin is een natuurlijk voorkomend hormoon en, als injectievloeistof, een goedgekeurd geneesmiddel op recept dat vrijwel uitsluitend op de intensive care wordt gebruikt. Deze pagina legt de gepubliceerde wetenschap uit, inclusief kleine intranasale onderzoeksstudies naar sociaal gedrag. Intranasaal gebruik buiten een studie is niet goedgekeurd, en de vaatvernauwende werking van het molecuul is niet triviaal.

1Wat het is

Vasopressin is een van de twee hormonen van de achterste hypofyse (het andere is oxytocine, dat twee aminozuren verschilt). Het regelt de waterbalans door de nieren opdracht te geven de urine te concentreren, verhoogt de bloeddruk wanneer de circulatie wordt bedreigd en werkt in de hersenen op sociale herkenning, agressie, paarbinding en stressreacties — werk dat grotendeels op knaagdieren en woelmuizen is gebaseerd. Als geneesmiddel wordt het sinds het begin van de twintigste eeuw gebruikt (als hypofyse-extract en later als synthetisch Pitressin) en het werd in 2014 formeel door de FDA goedgekeurd als Vasostrict voor shock die niet voldoende reageert op vocht en catecholaminen. Desmopressin (deze batch) is de ontworpen, nierselectieve afstammeling ervan.


2Hoe het vermoedelijk werkt

V1a (glad spierweefsel van de vaten). vernauwt arteriolen en verhoogt zo de bloeddruk via een mechanisme dat onafhankelijk is van adrenerge receptoren; daarom werkt het nog wanneer de reactie op noradrenaline bij septische shock is afgevlakt. Bij langdurige septische shock zijn de vasopressinespiegels onterecht laag, en een infusie in lage dosering herstelt ze.
V2 (nier en endotheel). waterretentie en afgifte van von Willebrand-factor en factor VIII.
V1b (hypofyse). versterkt de afgifte van ACTH en daarmee van cortisol tijdens stress.
V1a in de hersenen. bij knaagdieren bevordert AVP sociale herkenning, territoriale agressie en (bij mannetjes van de prairiewoelmuis) paarbinding. Intranasale studies bij mensen proberen dezelfde circuits te onderzoeken; of en hoeveel intranasaal AVP de hersenen bereikt, is nog onderwerp van discussie.
Het natuurlijke hormoon op twee receptoren: V2 in de nier, die waterkanalen naar het oppervlak verplaatst zodat water wordt teruggeresorbeerd, en V1a op bloedvaten, die ze vernauwt.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Vasodilatatoire (septische) shock

VASST (n=778) vond geen verschil in de totale sterfte tussen laaggedoseerd vasopressin toegevoegd aan noradrenaline en noradrenaline alleen, met een mogelijk voordeel bij minder ernstige shock (Russell 2008, NEJM). VANISH (n=409) vond geen verschil in het aantal dagen vrij van nierfalen, maar minder nierfunctievervangende therapie met vasopressin (Gordon 2016, JAMA). Een meta-analyse suggereert lagere percentages atriumfibrilleren (Nagendran 2019, Intensive Care Med). Richtlijnen adviseren vasopressin toe te voegen in 0.03 eenheden/min wanneer de behoefte aan noradrenaline oploopt. [1][2][3]
Beoordeeld: A (negative)

Hartstilstand

Vasopressin verbeterde de overleving niet ten opzichte van adrenaline en werd in 2015 uit de meeste reanimatiealgoritmen verwijderd; een latere studie met vasopressin plus methylprednisolon bij een hartstilstand in het ziekenhuis verhoogde het herstel van spontane circulatie, maar niet de overleving (Andersen 2021, JAMA).
Beoordeeld: A (small)

Sociale cognitie en gedrag (intranasaal)

Crossover-studies met een enkelvoudige dosis bij gezonde volwassenen melden sekseafhankelijke veranderingen in hoe mensen gezichten waarnemen (mannen vonden neutrale gezichten minder vriendelijk en vertoonden meer agonistische gezichtsreacties; bij vrouwen was het omgekeerd — Thompson 2006, PNAS), een beter geheugen voor emotionele gezichten (Guastella 2010, Biol Psychiatry) en veranderde samenwerking en riskant samenwerkingsgedrag (Rilling 2012, Psychoneuroendocrinology; Brunnlieb 2016, PNAS). De effecten zijn klein, soms tegenstrijdig, en gemeten in groepen van 20–60 mensen. [4][5][6]
Beoordeeld: A (small pilot)

Autisme

Een placebogecontroleerde studie van 4 weken bij 30 kinderen met autisme meldde met intranasaal vasopressin verbeterde sociale vaardigheden op een door ouders beoordeelde schaal (Parker 2019, Sci Transl Med). Eén locatie, klein, in afwachting van replicatie; een grotere studie loopt. [7]
Beoordeeld: B (historical)

Diabetes insipidus, bloedende varices, opgezette buik

Oudere toepassingen, nu respectievelijk vervangen door desmopressin en terlipressin/octreotide.

Geheugen en "nootroop" gebruik

Studies uit de jaren 1970–80 gebruikten lysine-vasopressin of desmopressin en niet AVP, en waren niet conclusief. De belangstelling in de community voor intranasaal AVP voor het geheugen of sociaal zelfvertrouwen berust op knaagdiergegevens en anekdotes.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Intraveneus (literatuur). verminderd hartminuutvolume, bradycardie en ritmestoornissen, myocardiale, mesenteriale en digitale ischemie (necrose van huid en vingers bij hogere doses), hyponatriëmie door waterretentie, bleekheid, misselijkheid, buikkrampen, bronchoconstrictie, tremor, vertigo; extravasatie veroorzaakt plaatselijke weefselschade. Zelden anafylaxie.

Intranasaal (onderzoek). in enkelvoudige doses over het algemeen goed verdragen: irritatie van de neus, hoofdpijn en in sommige studies een lichte stijging van de bloeddruk; geen ernstige voorvallen in de autismepilot, maar de dataset is klein.

Door de community gemeld

hoofdpijn, een prikkend gevoel in de neus, blozen (flushing), een "opgefokt" of angstig gevoel, minder plassen; een paar meldingen van hartkloppingen.

Theoretisch. coronaire vaatvernauwing bij mensen met ischemische hartziekte; waterretentie en een laag natrium bij een hoge vochtinname; verhoogd cortisol via V1b; effecten op stemming en agressie in beide richtingen.

Interacties. additief bloeddrukverhogend effect met catecholaminen en andere vaatvernauwers; middelen die het antidiuretische effect versterken (carbamazepine, chloorpropamide, tricyclische antidepressiva, SSRI's, fludrocortison) verhogen het risico op hyponatriëmie; lithium, demeclocycline en heparine verminderen het antidiuretische effect; ganglionblokkers en furosemide versterken de bloeddrukrespons (volgens de productinformatie).

Markers die onderzoekers vaak volgen

Bij intraveneus gebruik zijn dit maten van de intensive care; voor intranasaal onderzoek zijn de relevante markers eenvoudig:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Natrium en osmolaliteit in serumwaterretentie is het voorspelbare risico van elke blootstelling aan vasopressin bij vrije vochtinname.
Bloeddruk en hartfrequentiehet primaire effect van het middel; een bloeddrukmeter thuis vóór en na een dosis is het minimum.
Urineproductie / plasfrequentieeen verminderde productie is het eerste teken van antidiuretische werking.
ECG en troponineischemie en ritmestoornissen bij intraveneus gebruik, of bij iedereen met een cardiale voorgeschiedenis.
Lactaat en capillaire refill / perfusie van de vingersmarkers op de intensive care voor te sterke vaatvernauwing.
Cortisol (ochtend)door V1b bemiddelde ACTH-afgifte is aannemelijk bij herhaald doseren; een uitgangswaarde is redelijk.
Copeptinede meetbare surrogaatmaat van endogene vasopressineafgifte, nuttig in onderzoek maar geen routine.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Reconstitutie en hantering

Goedgekeurde flacons (20 eenheden/ml) worden in het ziekenhuis verdund in fysiologisch zout of glucose voor infusie; zoals in de community is hier niet van toepassing. Vasopressin wordt gedoseerd in eenheden (1 eenheid ≈ 2.5 µg), wat vaak verwarring geeft wanneer mensen onderzoeksartikelen lezen die IU vermelden naast een aanduiding in microgram op flacons van onderzoekskwaliteit. (alleen omrekening van eenheden)

Openen in calculator, vooraf ingevuld →

6Vaak samen onderzocht met

Oxytocine (het zusterhormoon; de meeste intranasale studies naar sociale cognitie testen beide), desmopressin (nierselectief analoog, deze batch), noradrenaline en hydrocortison (shockprotocollen, geen peptiden), terlipressin (langer werkend analoog dat wordt gebruikt bij varicesbloedingen en het hepatorenaal syndroom).

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenGoedgekeurd door de FDA (Vasostrict en generieke varianten) voor het verhogen van de bloeddruk bij vasodilatatoire shock; intranasaal gebruik is niet goedgekeurd
Europese UnieNationaal toegelaten (argipressin, bv. Empressin, Reverpleg) voor catecholamine-refractaire shock
Verenigd KoninkrijkArgipressin-injectie vergund door de MHRA; gebruik in het ziekenhuis
AustraliëVasopressin-injectie goedgekeurd door de TGA; gebruik in het ziekenhuis
Zuid-AfrikaGeregistreerd bij SAHPRA; gebruik in het ziekenhuis
SportOp de beoordelingsdatum niet specifiek door WADA genoemd; zijn analoog desmopressin staat onder S5 †

8Open vragen

  • Bereikt intranasaal vasopressin bij de gebruikte doses doelwitten in de menselijke hersenen, en zijn de bevindingen over sociale cognitie repliceerbaar?
  • Houdt het resultaat van de autismepilot stand in grotere studies op meerdere locaties?
  • Welke patiënten met septische shock hebben voordeel van vroeg vasopressin, en beschermt het de nier?

9Referenties

  1. 1Russell JA et al. (2008). Vasopressin versus norepinephrine infusion in patients with septic shock (VASST). N Engl J Med. PubMed · DOI
  2. 2Gordon AC et al. (2016). Effect of early vasopressin vs norepinephrine on kidney failure in patients with septic shock: the VANISH randomized clinical trial. JAMA. PubMed · DOI
  3. 3Nagendran M et al. (2019). Vasopressin in septic shock: an individual patient data meta-analysis of randomised controlled trials. Intensive Care Med. PubMed · DOI
  4. 4Thompson RR et al. (2006). Sex-specific influences of vasopressin on human social communication. Proc Natl Acad Sci USA. PubMed · DOI
  5. 5Guastella AJ et al. (2010). Intranasal arginine vasopressin enhances the encoding of happy and angry faces in humans. Biol Psychiatry. PubMed · DOI
  6. 6Rilling JK et al. (2012). Effects of intranasal oxytocin and vasopressin on cooperative behavior and associated brain activity in men. Psychoneuroendocrinology. PubMed · DOI
  7. 7Parker KJ et al. (2019). A randomized placebo-controlled pilot trial shows that intranasal vasopressin improves social deficits in children with autism. Sci Transl Med. PubMed · DOI
  8. 8Vasostrict prescribing information (current label). PubMed

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

26 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.