Teriparatide

Forteo (VS), Forsteo (EU), PTH 1-34, recombinant humaan parathyroïdhormoon (1-34), rhPTH(1-34); biosimilars Movymia, Terrosa, Teriparatide Teva (EU), Bonsity (VS)

Metabolisme & gewicht
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Teriparatide is in de meeste landen een goedgekeurd geneesmiddel op recept voor osteoporose, geen stof die uitsluitend voor onderzoek bestemd is. Deze pagina legt de gepubliceerde wetenschap uit. Gebruik buiten een recept om — inclusief grijze-marktflacons met „PTH 1-34” — brengt reële risico's met zich mee die hieronder worden besproken, vooral rond de calciumhuishouding.

1Wat het is

Parathyroïdhormoon (PTH) is een hormoon van 84 aminozuren dat wordt aangemaakt door de vier kleine bijschildklieren in de hals. De dagelijkse taak ervan is het bloedcalcium stabiel houden: als calcium daalt, stijgt PTH en haalt het calcium uit bot, nieren en darmen. Teriparatide is een kopie van de eerste 34 aminozuren van PTH, het deel dat de receptor activeert. De overige 50 residuen van het volledige hormoon zijn niet nodig voor het effect op bot.

De paradox in de kern van teriparatide: constant, chronisch hoog PTH (zoals bij hyperparathyreoïdie) breekt bot af, maar een korte dagelijkse piek van PTH bouwt het op. Die waarneming, gedaan bij ratten in de jaren 1980 en daarna bij mensen, leidde tot het eerste „anabole” (botopbouwende) osteoporosemiddel, ontwikkeld door Eli Lilly en in 2002 goedgekeurd door de FDA. Alle eerdere osteoporosemiddelen (bisfosfonaten, raloxifene, calcitonin) remmen alleen de botafbraak.

Gebruik door de community of op eigen initiatief is zeldzaam. Het duikt af en toe op in discussies over fractuurgenezing of „botoptimalisatie”, en „PTH 1-34”-flacons circuleren op de markt voor onderzoekspeptiden, maar het overgrote deel van het gebruik gebeurt op recept.


2Hoe het vermoedelijk werkt

Teriparatide bindt aan de PTH1-receptor op osteoblasten en osteocyten. Een korte puls bevordert de overleving, rekrutering en activiteit van osteoblasten en verlaagt sclerostine (een rem op botvorming).
Markers van botvorming (P1NP, osteocalcine) stijgen binnen enkele weken; resorptiemarkers stijgen later en minder, wat een „anabool venster” van 6–18 maanden oplevert waarin de vorming de afbraak overtreft.
Nieuw bot wordt afgezet op bestaande oppervlakken en de connectiviteit van trabeculair (sponsachtig) bot verbetert. Corticaal bot wordt in het begin tijdelijk poreuzer en daarna dikker.
Het effect neemt af bij voortgezet gebruik doordat de resorptie bijtrekt; daarom zijn kuren beperkt en volgt doorgaans een antiresorptief middel om de winst vast te houden.
De eerste 34 aminozuren van parathyroïdhormoon, eenmaal daags gegeven. Continu hoog PTH breekt bot af; een dagelijkse piek die weer wegzakt, bevoordeelt de botopbouwende cellen, en dat is de hele basis van het geneesmiddel.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Vermindering van vertebrale en niet-vertebrale fracturen bij postmenopauzale osteoporose

De Fracture Prevention Trial (n=1,637 vrouwen met eerdere wervelfracturen) werd na een mediaan van 21 maanden vroegtijdig gestopt vanwege de hieronder beschreven bevinding van osteosarcoom bij knaagdieren. Tegen die tijd had 20 µg/dag nieuwe wervelfracturen met 65% verminderd en niet-vertebrale fragiliteitsfracturen met 53% ten opzichte van placebo, met een stijging van de BMD van de lendenwervelkolom van ~9% (Neer 2001, NEJM). Dit blijft de cruciale studie. [1]

Superioriteit ten opzichte van een bisfosfonaat

VERO (n=1,360 postmenopauzale vrouwen met ernstige osteoporose) vergeleek teriparatide 20 µg/dag rechtstreeks met oraal risedronate gedurende 24 maanden: nieuwe wervelfracturen 5.4% vs. 12.0%, en in totaal minder klinische fracturen (Kendler 2018, Lancet). Dit is het duidelijkste bewijs dat een anabool middel bij hoogrisicopatiënten beter presteert dan een antiresorptief middel. [2]

Mannen en glucocorticoïd-geïnduceerde osteoporose

bij mannen met osteoporose lieten een BMD-winst zien die vergelijkbaar was met die bij vrouwen (Orwoll 2003, J Bone Miner Res). Bij glucocorticoïd-geïnduceerde osteoporose presteerde teriparatide beter dan alendronate op BMD en wervelfracturen over 18–36 maanden (Saag 2007, NEJM; Saag 2009, Arthritis Rheum). [3][5]

Volgorde en combinatie

DATA en DATA-Switch (Tsai 2013, Lancet; Leder 2015, Lancet) toonden aan dat het combineren van teriparatide met denosumab, of teriparatide laten volgen door denosumab, een grotere BMD-winst oplevert dan elk middel afzonderlijk, terwijl overstappen van denosumab naar teriparatide tijdelijk botverlies veroorzaakt. De winst na teriparatide gaat verloren zonder vervolgbehandeling met een antiresorptief middel. [4]
Beoordeeld: B/C

Fractuurgenezing

Dierstudies laten consequent een snellere callusvorming zien. RCT's bij mensen zijn klein en de resultaten wisselend: een studie bij 102 vrouwen met een distale radiusfractuur vond snellere genezing met 20 µg maar niet met 40 µg (Aspenberg 2010, J Bone Miner Res); een studie naar bekkenfracturen en andere kleine studies wijzen op voordeel, maar zijn niet doorslaggevend. Dit is off-labelgebruik, geen geregistreerde indicatie. [6]

Hypoparathyreoïdie

Teriparatide dat tweemaal daags of via een pomp wordt toegediend, houdt in kleine studies het calcium onder controle bij hypoparathyreoïdie (Winer 2003 en later), maar het goedgekeurde product voor die aandoening is in de meeste regio's nu palopegteriparatide (Yorvipath), een langwerkende prodrug van PTH(1-34), niet teriparatide zelf.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Literatuur. misselijkheid, duizeligheid, beenkrampen, hoofdpijn, orthostatische hypotensie (een tijdelijke bloeddrukdaling binnen enkele uren na de eerste paar doses — ga zitten of liggen), reacties op de injectieplaats, milde en voorbijgaande hypercalciëmie (~11% had in de cruciale studie een serumcalcium boven het normale bereik na 4–6 uur, tegenover 2% bij placebo), hyperurikemie (verhoogd urinezuur; jichtaanvallen gemeld) en verhoogd calcium in de urine. Bij een minderheid ontstaan antistoffen, zonder duidelijk klinisch effect.

Contra-indicaties (productinformatie). Ziekte van Paget van het bot of onverklaard verhoogd alkalisch fosfatase, open groeischijven (kinderen en jongvolwassenen), eerdere radiotherapie van het skelet, botmetastasen of een voorgeschiedenis van een skeletmaligniteit, reeds bestaande hypercalciëmie, andere metabole botziekten dan osteoporose, ernstige nierfunctiestoornis, zwangerschap.

Door de community gemeld

vrijwel niets gedocumenteerd naast het bovenstaande; grijze-marktflacons voegen de gebruikelijke risico's toe van niet-geverifieerde inhoud en doseerfouten (doses zijn in microgram).

Osteosarcoom. ratten die vrijwel levenslang hoge doses kregen, ontwikkelden dosisafhankelijk osteosarcoom (botkanker) (Vahle 2002, Toxicol Pathol). Dit leidde vanaf 2002 tot een boxed warning en een levenslange limiet van 2 jaar. Vijftien jaar postmarketingsurveillance (Forteo Patient Registry en koppeling met Amerikaanse kankerregistraties, ~2 miljoen patiëntjaren) vond geen aantoonbare toename van osteosarcoom bij mensen (Gilsenan 2021, J Bone Miner Res). In november 2020 verwijderde de FDA de boxed warning en versoepelde de limiet van 2 jaar tot „meer dan 2 jaar gedurende het leven van een patiënt mag alleen worden overwogen als een patiënt een hoog fractuurrisico blijft houden of opnieuw heeft gekregen”. De EU-SmPC vermeldt nog steeds een maximale totale duur van 24 maanden †.

Theoretisch. iedereen met een niet-gediagnosticeerde bijschildklier- of bottumor; interactie met hooggedoseerd calcium/vitamine D die hypercalciëmie veroorzaakt.

Interacties. digoxin (hypercalciëmie verhoogt het risico op digoxin-toxiciteit — de enige met name genoemde interactie in de productinformatie); thiazidediuretica en lithium verhogen het calcium onafhankelijk; eerder langdurig gebruik van bisfosfonaten dempt de BMD-respons enigszins, maar voorkomt die niet.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Gebaseerd op de productinformatie en studieprotocollen:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Serumcalcium (nuchter, vóór de injectie, en in het begin eenmaal op ~4–6 uur na de dosis)de belangrijkste veiligheidsmarker; aanhoudende hypercalciëmie is aanleiding om calciumsupplementen te verminderen of te stoppen.
Calcium in 24-uursurinehypercalciurie en risico op nierstenen.
Urinezuur in serumstijgt bij een subgroep; relevant voor iedereen met een voorgeschiedenis van jicht.
25-hydroxyvitamine D en PTH bij aanvangeen vitamine D-tekort moet eerst worden gecorrigeerd; een hoog PTH bij aanvang wijst op hyperparathyreoïdie, een contra-indicatie.
Alkalisch fosfataseeen onverklaarde verhoging is een contra-indicatie (screening op Paget).
P1NP (marker van botvorming)stijgt binnen 1–3 maanden en voorspelt de BMD-respons; de nuttigste marker om te zien of het middel werkt.
DEXA-botdichtheid (wervelkolom en heup)bij aanvang en na 12–24 maanden.
Bloeddruk, zittend en staandvoor het vroege orthostatische effect.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Reconstitutie en hantering

Het goedgekeurde product is een voorgevulde multidosispen (600 µg in 2.4 mL; 28 dagelijkse doses van 20 µg) die geen nodig heeft en ook tijdens gebruik gekoeld moet blijven. „PTH 1-34”-poeder dat buiten de farmaceutische distributieketen wordt verkocht, wordt door de community gereconstitueerd met ; de doses zijn klein (20 µg) en de concentraties meestal hoog, dus een doseerfout is snel gemaakt. De calculator ondersteunt dit peptide, maar let op: de goedgekeurde pen is een veel betrouwbaardere manier om het toe te dienen.


6Vaak samen onderzocht met

Abaloparatide (profiel 122, de nauwste vergelijkingsstof — dezelfde receptor, andere farmacologie), denosumab en bisfosfonaten (na teriparatide in volgorde gebruikt om de botwinst vast te houden), calcitonin (profiel 123, een ouder botmiddel), vitamine D en calcium (volgens de productinformatie samen voorgeschreven). In de community rond onderzoekspeptiden wordt teriparatide af en toe genoemd naast BPC-157 en TB-500 voor fractuurherstel, zonder enige studie bij mensen naar de combinatie.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenGoedgekeurd door de FDA (Forteo, 2002). Boxed warning en absolute limiet van 2 jaar verwijderd in nov. 2020. Bonsity (Pfenex, 2019) goedgekeurd via 505(b)(2); concurrentie van generieke middelen/biosimilars vanaf 2023 †
Europese UnieToegelaten door het EMA (Forsteo, 2003); biosimilars Movymia en Terrosa (2017) en Teriparatide Teva (2017). De SmPC beperkt de totale behandeling nog steeds tot 24 maanden †
Verenigd KoninkrijkVergund door de MHRA; alleen op recept; door NICE aanbevolen voor specifieke hoogrisicogroepen
AustraliëGoedgekeurd door de TGA; via het PBS gesubsidieerd bij ernstige vastgestelde osteoporose met fractuur na falen van antiresorptieve behandeling; biosimilars opgenomen
Zuid-AfrikaGeregistreerd bij SAHPRA; alleen op recept
SportNiet specifiek genoemd op de WADA-lijst van verboden middelen; PTH-analogen zijn besproken onder S2 „groeifactoren en modulatoren van groeifactoren” — sporters zouden dit bij hun bond moeten navragen †

8Open vragen

  • Of kuren langer dan twee jaar, of herhaalde kuren, extra bescherming tegen fracturen bieden — de gegevens achter de wijziging van de Amerikaanse productinformatie in 2020 zijn veiligheidsgegevens, geen werkzaamheidsgegevens.
  • Optimale volgorde met denosumab en romosozumab bij mensen die levenslang behandeling nodig hebben.
  • Of teriparatide bij welke dosis dan ook de fractuurgenezing bij mensen betekenisvol versnelt.
  • Langetermijnsurveillance op kanker nu de boxed warning is verdwenen.

9Referenties

  1. 1Neer RM et al. (2001). Effect of parathyroid hormone (1-34) on fractures and bone mineral density in postmenopausal women with osteoporosis. NEJM. PubMed · DOI
  2. 2Kendler DL et al. (2018). Effects of teriparatide and risedronate on new fractures in post-menopausal women with severe osteoporosis (VERO). Lancet. PubMed
  3. 3Saag KG et al. (2007). Teriparatide or alendronate in glucocorticoid-induced osteoporosis. NEJM. PubMed · DOI
  4. 4Leder BZ et al. (2015). Denosumab and teriparatide transitions in postmenopausal osteoporosis (the DATA-Switch study). Lancet. PubMed · DOI
  5. 5Orwoll ES et al. (2003). The effect of teriparatide [human parathyroid hormone (1-34)] therapy on bone density in men with osteoporosis. J Bone Miner Res. PubMed · DOI
  6. 6Aspenberg P et al. (2010). Teriparatide for acceleration of fracture repair in humans: a prospective, randomized, double-blind study of 102 postmenopausal women with distal radial fractures. J Bone Miner Res. PubMed · DOI
  7. 7Vahle JL et al. (2002). Skeletal changes in rats given daily subcutaneous injections of recombinant human parathyroid hormone (1-34) for 2 years and relevance to human safety. Toxicol Pathol. PubMed · DOI
  8. 8Gilsenan A et al. (2021). Teriparatide did not increase adult osteosarcoma incidence in a 15-year US postmarketing surveillance study. J Bone Miner Res. PubMed · DOI
  9. 9Eli Lilly. Forteo (teriparatide injection) prescribing information, revised Nov 2020. PubMed

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

30 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.