Somatostatin

SST, SRIF, growth hormone-inhibiting hormone (GHIH), somatotropin release-inhibiting factor; de natieve vormen van 14 en 28 aminozuren. Merknamen voor het natieve peptide dat in sommige landen in het ziekenhuis wordt gebruikt zijn onder andere Stilamin en Somatostatine †

Seksuele gezondheid, hormonen & signalering
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Natief somatostatine is in verschillende Europese en Aziatische landen een goedgekeurd ziekenhuisgeneesmiddel, dat als continue intraveneuze infusie wordt gegeven bij acute bloedingen in het maag-darmkanaal en verwante indicaties. Het is niet goedgekeurd in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk of Australië, waar in plaats daarvan de langwerkende analogen worden gebruikt. Niets hier beschrijft een gebruik waarbij je het zelf toedient; dat bestaat niet.

1Wat het is

Somatostatine werd in 1973 geïsoleerd uit de hypothalamus van schapen door de groep van Brazeau en Guillemin, als de factor die de afgifte van groeihormoon stopt — vandaar de naam. Het bleek veel meer te zijn dan een regulator van de hypofyse. Somatostatine-producerende cellen (deltacellen in de eilandjes van de pancreas, D-cellen in de maag en de darmen, neuronen door de hele hersenen en het ruggenmerg) zitten overal, en de rol van het peptide is bijna altijd dezelfde: de secretie uitzetten.

Het is een universele remmer. Het stopt groeihormoon en TSH uit de hypofyse, insuline en glucagon uit de eilandjes, gastrine en maagzuur uit de maag, enzymen uit de exocriene pancreas, en het vernauwt de splanchnische circulatie. In de hersenen vormen somatostatine-expresserende interneuronen een van de belangrijkste inhiberende populaties in de cortex en de hippocampus, en het verlies daarvan is een kenmerk van de ziekte van Alzheimer en van de neuropathologie van depressie.

Het praktische probleem is de : één tot drie minuten. Je kunt het niet als injectie geven en verwachten dat er iets blijft hangen. Daarom overleeft natief somatostatine klinisch alleen als continue infusie in het ziekenhuis bij een acute bloeding, en draait het hele therapeutische veld op de langwerkende analogen — octreotide (#124), lanreotide (#125) en pasireotide (#126), die apart zijn beschreven. Gebruik in de community: vrijwel niets gedocumenteerd, en door de halfwaardetijd van enkele minuten is het farmacologisch zinloos buiten een infuus.


2Hoe het vermoedelijk werkt

Bindt aan SSTR1–SSTR5, allemaal Gi-gekoppeld: verlaagt cAMP, vermindert de calciuminstroom en activeert kaliumkanalen, wat de fusie van hormoonhoudende vesikels blokkeert.
Natief somatostatine bindt aan alle vijf receptoren met een ongeveer vergelijkbare affiniteit — daarom remt het alles, en daarom werden de analogen ontworpen op selectiviteit voor subtypes (octreotide en lanreotide hebben voorkeur voor SSTR2 en SSTR5; pasireotide dekt SSTR1, 2, 3 en 5).
Hypofyse. SSTR2 en SSTR5 bemiddelen de onderdrukking van GH en TSH.
Eilandjes. SSTR2 onderdrukt glucagon, SSTR5 onderdrukt insuline — de twee effecten heffen elkaar deels op, en daardoor zijn de effecten op glucose onvoorspelbaar in plaats van uniform hyperglykemisch.
Splanchnische circulatie. vermindert de portale en collaterale bloeddoorstroming en de portale druk, het mechanisme dat bij een varicesbloeding wordt benut.
Darmen. remt de secretie van gastrine, zuur, pancreasenzymen en gal, vertraagt de motiliteit en vermindert de splanchnische absorptie.
Antiproliferatief en pro-apoptotisch. effecten via SSTR2 en SSTR3 in tumorcellen — de basis van behandeling met analogen bij neuro-endocriene tumoren en van beeldvorming en radioligandtherapie gericht op de somatostatinereceptor.
CZS. somatostatine-interneuronen zorgen in de cortex voor inhibitie die op dendrieten is gericht; dit is een neurowetenschappelijk verhaal zonder huidige therapeutische toepassing.
Het natuurlijke hormoon zelf, dat op vijf receptorsubtypen werkt. Activatie onderdrukt de afgifte van groeihormoon, insuline, glucagon en de meeste darmhormonen; de halfwaardetijd van twee minuten is de reden dat er analogen bestaan.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Acute varicesbloeding

Gerandomiseerde studies en meta-analyses van somatostatine-infusie bij een acute bloeding uit oesofagusvarices melden een betere controle over de bloeding dan met placebo, een werkzaamheid die vergelijkbaar is met vasopressine of terlipressine met een betere verdraagbaarheid, en voordeel in combinatie met endoscopische behandeling (meta-analyses van Imperiale en Teres; Avgerinos en collega's). Dit is de belangrijkste geregistreerde indicatie en het bewijs is solide, al dateert een groot deel ervan van vóór de huidige zorgstandaarden.
Beoordeeld: A/B

Pancreaschirurgie en fistels

Perioperatieve infusie van somatostatine of octreotide verlaagt in verschillende gerandomiseerde studies en meta-analyses het aantal pancreasfistels na een pancreasresectie, al variëren de resultaten per operatietechniek en wordt al decennia gediscussieerd over het klinische belang van het effect.
Beoordeeld: A (negative or inconclusive)

Acute pancreatitis

Ondanks een heldere mechanistische rationale — de exocriene pancreas uitzetten — hebben gerandomiseerde studies met somatostatine en octreotide bij acute pancreatitis geen overtuigend voordeel op sterfte of complicaties aangetoond, en het is geen standaardzorg.

Onderdrukking van groeihormoon

De oorspronkelijke farmacologie: infusie van somatostatine onderdrukt bij mensen betrouwbaar de GH-secretie, wat fundamentele endocrinologie is en de basis vormt voor het gebruik van de analogen bij acromegalie. In natieve vorm eerder diagnostisch en fysiologisch dan therapeutisch.

Secretoire diarree, chylothorax, enterocutane fistel

In sommige centra wordt infusie gebruikt bij fistels met een hoge output, chyleuze effusies en refractaire secretoire diarree, grotendeels op grond van het mechanisme en bewijs uit casusreeksen, waarbij om praktische redenen vaak de voorkeur aan octreotide wordt gegeven.
Beoordeeld: A (via analogues)

Neuro-endocriene tumoren

De voordelen op hormooncontrole en antiproliferatie bij neuro-endocriene tumoren zijn vastgesteld met octreotide (PROMID) en lanreotide (CLARINET), niet met het natieve peptide. Die studies komen aan de orde in de profielen #124 en #125.
Beoordeeld: C/D

Rollen in het CZS

Verlies van somatostatine-interneuronen is gedocumenteerd bij de ziekte van Alzheimer en in post-mortemstudies bij ernstige depressie, en somatostatine moduleert in diermodellen de afbraak van amyloïd-bèta via neprilysine. Geen therapeutische toepassing; het peptide passeert de bloed-hersenbarrière niet.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Infusie wordt over het algemeen goed verdragen. Gemelde effecten zijn misselijkheid, buikkrampen, blozen, bradycardie en voorbijgaande verstoringen van de glucose in beide richtingen — hyperglykemie door de onderdrukking van glucagon en insuline samen, hypoglykemie bij sommige patiënten, en daarom gaat glucosemonitoring met de infusie samen. Abrupt stoppen na langdurige infusie is in verband gebracht met rebound, dus infusies worden meestal afgebouwd of gestaakt samen met de definitieve behandeling. Anders dan bij de langwerkende analogen veroorzaken korte infusies geen galstenen — dat is een gevolg van de chronische SSTR2-blokkade van de samentrekking van de galblaas en hoort bij de profielen van de analogen.

Door de community gemeld

Geen. Niet in gebruik op eigen initiatief.

Theoretisch. Brede, niet-selectieve remming van de secretie betekent dat alles wat secretoir is wordt beïnvloed; de klinisch relevante gevolgen in een ziekenhuissetting zijn glucose-instabiliteit en bradycardie.

Interacties. Vermindert de absorptie van sommige oraal toegediende geneesmiddelen door de darmpassage te vertragen en de splanchnische bloeddoorstroming te verminderen. Additieve bradycardie met bètablokkers. De behoefte aan insuline en andere bloedglucoseverlagende middelen verandert vaak tijdens de infusie. Somatostatine vermindert het effect van GH, GHRH-analogen en GH-secretagogen direct — mechanistisch precies het tegenovergestelde van de verbindingen van de GH-as elders op deze site.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Deze volgen de infusieprotocollen van het ziekenhuis:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Bloedglucose, frequentde belangrijkste monitoring tijdens de infusie; somatostatine onderdrukt zowel insuline als glucagon en de glucose kan beide kanten op bewegen. Patiënten met diabetes vragen bijzondere aandacht.
Hartfrequentie en hartritmebradycardie is een erkend effect van infusie.
Hemoglobine, hematocriet en transfusiebehoeftebij de indicatie bloeding zijn dit de uitkomstmaten.
Bloeddruk en tekenen van een doorgaande bloedingklinische monitoring naast de endoscopische behandeling.
Groeihormoon en IGF-1in endocrien onderzoek en in diagnostische settings, waar de onderdrukking van GH het gemeten effect is.
Elektrolyten en vochtbalansrelevant bij gebruik bij een fistel met hoge output en bij secretoire diarree.
Leverfunctie en drainproductiebij de indicatie pancreaschirurgie.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Reconstitutie en hantering

Natief somatostatine is daar waar het een vergunning heeft een product van de ziekenhuisapotheek: poeder dat met het meegeleverde wordt en als bolus wordt gegeven, gevolgd door continue intraveneuze infusie via een pomp, vers bereid en beschermd volgens de bijsluiter. Infusiesnelheden worden uitgedrukt in µg/uur. Er is geen schema, geen praktijk met meerdosisflacons en geen poliklinisch gebruik — de van één tot drie minuten maakt elke intermitterende toedieningsweg zinloos, en dat is precies de reden waarom de analogen zijn ontwikkeld. Er is geen preset van de calculator die van toepassing is.


6Vaak samen onderzocht met

Octreotide (#124), lanreotide (#125) en pasireotide (#126) — de langwerkende analogen die het voor alle chronische indicaties hebben vervangen; terlipressine en vasopressine als alternatieven bij een varicesbloeding; bètablokkers en endoscopische bandligatie als de rest van het pakket bij varicesbloedingen; GHRH-analogen en GH-secretagogen als zijn mechanistische tegenpolen; de radioliganden DOTATATE en DOTATOC, die dezelfde receptoren benutten voor beeldvorming en behandeling.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenNiet door de FDA goedgekeurd. Natief somatostatine is in de VS nooit op de markt gebracht; in plaats daarvan worden octreotide, lanreotide en pasireotide gebruikt
Europese UnieIn verschillende lidstaten goedgekeurd voor acute bloedingen in het maag-darmkanaal en varicesbloedingen, profylaxe van pancreasfistels en verwante ziekenhuisindicaties, onder nationale vergunningen in plaats van een centrale vergunning van de EMA; beschikbaarheid en indicaties verschillen per land †
Verenigd KoninkrijkGeen vergunning. In plaats daarvan wordt octreotide gebruikt †
AustraliëNiet goedgekeurd; octreotide en lanreotide zijn door de TGA geregistreerd
Zuid-AfrikaHet natieve peptide is niet geregistreerd; de beschikbaarheid van octreotide moet bij SAHPRA worden nagegaan †
SportSomatostatine zelf is niet opgenomen in de lijst van WADA. Let op de richting van het effect: het onderdrukt groeihormoon, dus er is geen prestatierationale en het is geen dopingmiddel. De categorie S2 dekt GH, GH-releasers en secretagogen — de tegenovergestelde farmacologie

8Open vragen

  • Voegt infusie van natief somatostatine bij een varicesbloeding nog iets toe bovenop moderne endoscopische behandeling en terlipressine, of is de bewijsbasis te oud om de huidige praktijk te sturen?
  • Waarom heeft de sterke mechanistische rationale bij acute pancreatitis nooit een klinisch voordeel opgeleverd?
  • Kunnen subtype-selectieve liganden de nuttige remmende effecten beter van de metabole scheiden dan de huidige analogen doen?
  • Wat is de betekenis van het verlies van somatostatine-interneuronen bij de ziekte van Alzheimer en bij depressie, en is daar gezien de bloed-hersenbarrière überhaupt iets aan te doen?

9Referenties

  1. 1Brazeau P et al. (1973). Hypothalamic polypeptide that inhibits the secretion of immunoreactive pituitary growth hormone. Science. PubMed · DOI
  2. 2Patel YC (1999). Somatostatin and its receptor family. Front Neuroendocrinol. PubMed · DOI
  3. 3Imperiale TF, Teres D, Birgisson S (1995). Somatostatin or octreotide compared with H2 antagonists and placebo in the management of acute nonvariceal upper gastrointestinal haemorrhage: a meta-analysis [verify exact title]. Ann Intern Med. PubMed
  4. 4Avgerinos A et al. (1997). Early administration of somatostatin and efficacy of sclerotherapy in acute oesophageal variceal bleeds: the European Acute Bleeding Oesophageal Variceal Episodes (ABOVE) randomised trial. Lancet. PubMed · DOI
  5. 5Gurusamy KS et al. (2013). Somatostatin analogues for pancreatic surgery. Cochrane Database Syst Rev. PubMed · DOI
  6. 6Günther T, Tulipano G, Dournaud P et al. (2018). International Union of Basic and Clinical Pharmacology. CV. Somatostatin receptors: structure, function, ligands, and new nomenclature. Pharmacol Rev. PubMed · DOI
  7. 7Reichlin S (1983). Somatostatin. NEJM. PubMed · DOI

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

30 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.