Orexin-A

hypocretin-1, Hcrt-1, OX-A

Cognitie & neuro
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates

1Wat het is

Orexin-A is een van twee peptiden (naast orexin-B) die in 1998 door twee groepen tegelijk werden ontdekt — vandaar de dubbele naam: Sakurai en collega's noemden ze orexinen vanwege hun effect op de eetlust, de Lecea en collega's noemden ze hypocretinen vanwege hun oorsprong in de hypothalamus. Ze worden gemaakt door slechts enkele tienduizenden neuronen in de laterale hypothalamus, die breed projecteren naar elk arousalsysteem in de hersenen. Binnen twee jaar werd aangetoond dat narcolepsie type 1 — de vorm met kataplexie — wordt veroorzaakt door het verlies van deze neuronen, met niet-detecteerbaar orexin-A in het hersenvocht (Nishino 2000; Peyron 2000; Thannickal 2000). Daarmee was orexin-A de voor de hand liggende vervangingstherapie, en tegelijk het voor de hand liggende probleem: een peptide van 33 residuen dat niet vanuit het bloed in de hersenen doordringt.

Orexin-A als onderzoekspeptide is dus het natuurlijke hormoon zelf, synthetisch gemaakt. De farmaceutische wereld is grotendeels overgestapt op kleine moleculen die het nabootsen ( van de orexin-2-receptor, waarvan er in 2026 meerdere in fase 3 zitten voor narcolepsie) of blokkeren (suvorexant, lemborexant, daridorexant — goedgekeurd voor insomnie). Het peptide blijft een experimenteel hulpmiddel met een handvol zeer kleine studies bij mensen.


2Hoe het vermoedelijk werkt

Waakzaamheid. Orexin-neuronen vuren tijdens het waken en vallen stil in de slaap; orexin-A prikkelt de locus coeruleus (noradrenaline), de raphekernen (serotonine), de nucleus tuberomammillaris (histamine) en het basale voorbrein (acetylcholine), waardoor de "wakkere" toestand wordt gestabiliseerd en ongepaste overgangen naar slaap of REM worden voorkomen. Het ontbreken ervan geeft het gefragmenteerde schakelen tussen slapen en waken dat narcolepsie kenmerkt.
Eetlust en beloning. Bij centrale injectie bij knaagdieren verhoogt het de voedselinname en het stuurt via het ventrale tegmentale gebied gemotiveerd, beloningszoekend gedrag aan; het integreert ook de energiestatus (input van glucose, leptine en ghreline).
Autonome en stresseffecten. Verhoogt de bloeddruk, de hartslag en de sympathische activiteit; het heeft interactie met de HPA-as.
Receptoren. OX1R bindt bij voorkeur orexin-A; OX2R bindt beide orexinen even goed. Het bevorderen van waakzaamheid verloopt grotendeels via OX2R, en daarom richt de geneesmiddelontwikkeling zich op die receptor.
Orexine-A op de OX1- en OX2-receptoren. Deze neuronen houden de waaksystemen open; verlies ervan veroorzaakt narcolepsie, en het blokkeren van dezelfde receptoren is hoe de nieuwere middelen tegen slapeloosheid werken.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Slaap en waakzaamheid bij narcolepsie

In een gerandomiseerde, placebogecontroleerde cross-overstudie bij 8 patiënten met narcolepsie met kataplexie verminderde een enkelvoudige intranasale dosis van 435 nmol orexin-A de REM-slaap en verbeterde die de stabiliteit van slapen en waken bij polysomnografie gedurende de nacht (Baier 2011, Sleep Med). Een vervolgstudie met cross-overopzet bij 8 patiënten vond dat intranasaal orexin-A de REM-slaap verminderde en de maten voor aandacht en vigilantie verbeterde ten opzichte van placebo (Weinhold 2014, Behav Brain Res). Beide zijn zeer kleine proof-of-conceptstudies met één dosis in één centrum. [7][8]

Reukfunctie bij narcolepsie

Mensen met narcolepsie hebben een verminderd reukvermogen; intranasaal orexin-A herstelde de reukprestaties in een kleine gecontroleerde studie (Baier 2008, Brain), wat wordt aangevoerd als bewijs dat het peptide via de neus relevante hersengebieden bereikt. [6]

Cognitie bij slaaptekort

Bij resusapen die 30–36 uur wakker werden gehouden, herstelde intranasaal orexin-A de prestaties van het kortetermijngeheugen en normaliseerde het de metabole activiteit van de hersenen op beeldvorming, waarbij intranasale toediening het beter deed dan intraveneuze (Deadwyler 2007, J Neurosci). Vaak geciteerd; alleen bij primaten. [5]

Narcolepsiemodellen

Centraal of intranasaal toegediend orexin-A vermindert de kataplexie en consolideert de waakzaamheid bij muizen en honden met een orexintekort. Vervanging werkt bij dieren; de toediening is het obstakel.

Eetlust, beloning, metabolisme

Uitgebreid werk bij knaagdieren over voedselinname, energieverbruik en beloning; het beeld is complex (orexin bevordert zowel de inname als het aan activiteit gerelateerde energieverbruik) en er zijn geen interventiegegevens bij mensen.

Gebruik bij gezonde vrijwilligers of in de community

Er zijn geen gecontroleerde studies bij gezonde volwassenen. Meldingen uit de community over een "heldere alertheid" na intranasaal gebruik zijn schaars en ongecontroleerd.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Enkelvoudige intranasale doses werden in de kleine narcolepsiestudies goed verdragen, zonder noemenswaardige bijwerkingen. Er zijn geen veiligheidsgegevens bij herhaalde dosering bij mensen.

Door de community gemeld

irritatie van de neus, het gevoel van een verhoogde hartslag of bloeddruk, gejaagdheid of angst, bij sommigen minder en bij anderen meer eetlust, moeilijk slapen bij late inname. Zeer beperkt aantal meldingen.

Theoretisch. orexin-signalering verhoogt bij dieren de sympathische tonus en de bloeddruk, een plausibel punt van zorg bij iedereen met hart- en vaatziekten; het stuurt beloning en gemotiveerd gedrag aan, wat bij knaagdieren in verband is gebracht met het zoeken naar drugs, dus is er een theoretische vraag over de relevantie voor verslaving; receptoradaptatie op lange termijn bij herhaalde dosering is onbekend.

Interacties. geen onderzocht. Farmacologische tegenpolen zijn de goedgekeurde orexin-antagonisten (suvorexant, lemborexant, daridorexant); van stimulantia en cafeïne valt te verwachten dat ze het waakeffect versterken.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Er bestaan geen verbindingsspecifieke labmarkers voor exogeen orexin-A. De fysiologie suggereert:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Bloeddruk en hartslag in rustorexin verhoogt bij dieren de sympathische activiteit; de meest relevante meting die thuis mogelijk is.
Slaaparchitectuur, of minstens een slaapdagboek of wearablehet beoogde effect betreft de timing van slapen en waken en de REM-slaap; een dagboek is goedkoop, een slaaponderzoek thuis is beter.
Schaal voor slaperigheid overdag (bijvoorbeeld Epworth)de uitkomstmaat waar het in narcolepsiestudies om gaat.
Logboek van gewicht en eetlustorexin beïnvloedt bij knaagdieren zowel de voedselinname als het energieverbruik.
Nuchtere glucoseorexin heeft bij dieren interactie met de glucosedetectie en de sympathische regulatie van het metabolisme; een nulmeting is redelijk.
CBC en CMPalgemene nulmeting voor een verbinding zonder veiligheidsgegevens bij herhaalde dosering bij mensen.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Reconstitutie en hantering

Geleverd als poeder, vanwege de kosten vaak in flacons van minder dan een milligram tot 1 mg. De twee disulfidebruggen maken het kwetsbaarder dan de meeste lineaire peptiden: voorzichtig met steriel of , niet schudden, koel en tegen licht beschermd bewaren en herhaald bevriezen en ontdooien vermijden. Voor nasaal gebruik wordt het uit een spray met gedoseerde verstuiving afgegeven en wordt de dosis per verstuiving uit de concentratie berekend. In studies bij mensen werd een gebufferde neusoplossing gebruikt.

Openen in calculator, vooraf ingevuld →

6Vaak samen onderzocht met

Wordt doorgaans niet gecombineerd. Conceptueel gekoppeld aan DSIP (het "slaap"-peptide tegenover het "waak"-peptide orexin), en in de literatuur samen met modafinil, sodium oxybate en pitolisant besproken als behandelingen voor narcolepsie. Ghreline en leptine komen in studies bij knaagdieren naar voren als regulatoren stroomopwaarts.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenNiet goedgekeurd door de FDA. Alleen experimenteel; het peptide is geen stof voor magistrale bereiding. Antagonisten van de orexin-receptor zijn goedgekeurd voor insomnie; kleinmoleculaire OX2R-agonisten zitten in fase 3 †
Europese UnieNiet toegelaten
Verenigd KoninkrijkGeen vergunning
AustraliëNiet goedgekeurd
Zuid-AfrikaNiet geregistreerd
Sport (WADA)Op de datum van deze beoordeling niet specifiek vermeld; als niet-goedgekeurde stof valt het onder S0 †

8Open vragen

  • Bereikt intranasaal orexin-A bij mensen de hersenen in betekenisvolle hoeveelheden, en hoe reproduceerbaar is dat?
  • Veiligheid bij herhaalde dosering en receptoradaptatie — nooit onderzocht.
  • Enig effect bij mensen met een intact orexinsysteem (gezonde volwassenen, ploegenwerkers) — geen gegevens.
  • Of de kleinmoleculaire het peptide overbodig maken voor narcolepsie, dan wel of het bredere receptorprofiel van het peptide iets onderscheidends biedt.

9Referenties

  1. 1Sakurai T et al. (1998). Orexins and orexin receptors: a family of hypothalamic neuropeptides and G protein-coupled receptors that regulate feeding behavior. Cell. PubMed · DOI
  2. 2de Lecea L et al. (1998). The hypocretins: hypothalamus-specific peptides with neuroexcitatory activity. Proc Natl Acad Sci USA. DOI
  3. 3Nishino S et al. (2000). Hypocretin (orexin) deficiency in human narcolepsy. Lancet. PubMed · DOI
  4. 4Peyron C et al. (2000). A mutation in a case of early onset narcolepsy and a generalized absence of hypocretin peptides in human narcoleptic brains. Nat Med. PubMed · DOI
  5. 5Deadwyler SA et al. (2007). Systemic and nasal delivery of orexin-A (hypocretin-1) reduces the effects of sleep deprivation on cognitive performance in nonhuman primates. J Neurosci. PubMed · DOI
  6. 6Baier PC et al. (2008). Olfactory dysfunction in patients with narcolepsy with and without REM sleep behaviour disorder. Brain. PubMed
  7. 7Baier PC et al. (2011). Effects of intranasal hypocretin-1 (orexin A) on sleep in narcolepsy with cataplexy. Sleep Med. PubMed · DOI
  8. 8Weinhold SL et al. (2014). The effect of intranasal orexin-A (hypocretin-1) on sleep, wakefulness and attention in narcolepsy with cataplexy. Behav Brain Res. PubMed · DOI

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

26 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.