Orexin-A
hypocretin-1, Hcrt-1, OX-A
1Wat het is
Orexin-A is een van twee peptiden (naast orexin-B) die in 1998 door twee groepen tegelijk werden ontdekt — vandaar de dubbele naam: Sakurai en collega's noemden ze orexinen vanwege hun effect op de eetlust, de Lecea en collega's noemden ze hypocretinen vanwege hun oorsprong in de hypothalamus. Ze worden gemaakt door slechts enkele tienduizenden neuronen in de laterale hypothalamus, die breed projecteren naar elk arousalsysteem in de hersenen. Binnen twee jaar werd aangetoond dat narcolepsie type 1 — de vorm met kataplexie — wordt veroorzaakt door het verlies van deze neuronen, met niet-detecteerbaar orexin-A in het hersenvocht (Nishino 2000; Peyron 2000; Thannickal 2000). Daarmee was orexin-A de voor de hand liggende vervangingstherapie, en tegelijk het voor de hand liggende probleem: een peptide van 33 residuen dat niet vanuit het bloed in de hersenen doordringt.
Orexin-A als onderzoekspeptide is dus het natuurlijke hormoon zelf, synthetisch gemaakt. De farmaceutische wereld is grotendeels overgestapt op kleine moleculen die het nabootsen ( van de orexin-2-receptor, waarvan er in 2026 meerdere in fase 3 zitten voor narcolepsie) of blokkeren (suvorexant, lemborexant, daridorexant — goedgekeurd voor insomnie). Het peptide blijft een experimenteel hulpmiddel met een handvol zeer kleine studies bij mensen.
2Hoe het vermoedelijk werkt
3Wat het onderzoek laat zien
Slaap en waakzaamheid bij narcolepsie
Reukfunctie bij narcolepsie
Cognitie bij slaaptekort
Narcolepsiemodellen
Eetlust, beloning, metabolisme
Gebruik bij gezonde vrijwilligers of in de community
4Gemelde bijwerkingen en interacties
Gemeld in de literatuur
Enkelvoudige intranasale doses werden in de kleine narcolepsiestudies goed verdragen, zonder noemenswaardige bijwerkingen. Er zijn geen veiligheidsgegevens bij herhaalde dosering bij mensen.Door de community gemeld
irritatie van de neus, het gevoel van een verhoogde hartslag of bloeddruk, gejaagdheid of angst, bij sommigen minder en bij anderen meer eetlust, moeilijk slapen bij late inname. Zeer beperkt aantal meldingen.Theoretisch. orexin-signalering verhoogt bij dieren de sympathische tonus en de bloeddruk, een plausibel punt van zorg bij iedereen met hart- en vaatziekten; het stuurt beloning en gemotiveerd gedrag aan, wat bij knaagdieren in verband is gebracht met het zoeken naar drugs, dus is er een theoretische vraag over de relevantie voor verslaving; receptoradaptatie op lange termijn bij herhaalde dosering is onbekend.
Interacties. geen onderzocht. Farmacologische tegenpolen zijn de goedgekeurde orexin-antagonisten (suvorexant, lemborexant, daridorexant); van stimulantia en cafeïne valt te verwachten dat ze het waakeffect versterken.
Markers die onderzoekers vaak volgen
Er bestaan geen verbindingsspecifieke labmarkers voor exogeen orexin-A. De fysiologie suggereert:
| Marker | Waarom ze gevolgd wordt |
|---|---|
| Bloeddruk en hartslag in rust | orexin verhoogt bij dieren de sympathische activiteit; de meest relevante meting die thuis mogelijk is. |
| Slaaparchitectuur, of minstens een slaapdagboek of wearable | het beoogde effect betreft de timing van slapen en waken en de REM-slaap; een dagboek is goedkoop, een slaaponderzoek thuis is beter. |
| Schaal voor slaperigheid overdag (bijvoorbeeld Epworth) | de uitkomstmaat waar het in narcolepsiestudies om gaat. |
| Logboek van gewicht en eetlust | orexin beïnvloedt bij knaagdieren zowel de voedselinname als het energieverbruik. |
| Nuchtere glucose | orexin heeft bij dieren interactie met de glucosedetectie en de sympathische regulatie van het metabolisme; een nulmeting is redelijk. |
| CBC en CMP | algemene nulmeting voor een verbinding zonder veiligheidsgegevens bij herhaalde dosering bij mensen. |
Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.
5Reconstitutie en hantering
Geleverd als poeder, vanwege de kosten vaak in flacons van minder dan een milligram tot 1 mg. De twee disulfidebruggen maken het kwetsbaarder dan de meeste lineaire peptiden: voorzichtig met steriel of , niet schudden, koel en tegen licht beschermd bewaren en herhaald bevriezen en ontdooien vermijden. Voor nasaal gebruik wordt het uit een spray met gedoseerde verstuiving afgegeven en wordt de dosis per verstuiving uit de concentratie berekend. In studies bij mensen werd een gebufferde neusoplossing gebruikt.
Openen in calculator, vooraf ingevuld →6Vaak samen onderzocht met
Wordt doorgaans niet gecombineerd. Conceptueel gekoppeld aan DSIP (het "slaap"-peptide tegenover het "waak"-peptide orexin), en in de literatuur samen met modafinil, sodium oxybate en pitolisant besproken als behandelingen voor narcolepsie. Ghreline en leptine komen in studies bij knaagdieren naar voren als regulatoren stroomopwaarts.
Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.
7Regelgevingsstatus per regio
| Regio | Status (gecontroleerd op —) |
|---|---|
| Verenigde Staten | Niet goedgekeurd door de FDA. Alleen experimenteel; het peptide is geen stof voor magistrale bereiding. Antagonisten van de orexin-receptor zijn goedgekeurd voor insomnie; kleinmoleculaire OX2R-agonisten zitten in fase 3 † |
| Europese Unie | Niet toegelaten |
| Verenigd Koninkrijk | Geen vergunning |
| Australië | Niet goedgekeurd |
| Zuid-Afrika | Niet geregistreerd |
| Sport (WADA) | Op de datum van deze beoordeling niet specifiek vermeld; als niet-goedgekeurde stof valt het onder S0 † |
8Open vragen
- Bereikt intranasaal orexin-A bij mensen de hersenen in betekenisvolle hoeveelheden, en hoe reproduceerbaar is dat?
- Veiligheid bij herhaalde dosering en receptoradaptatie — nooit onderzocht.
- Enig effect bij mensen met een intact orexinsysteem (gezonde volwassenen, ploegenwerkers) — geen gegevens.
- Of de kleinmoleculaire het peptide overbodig maken voor narcolepsie, dan wel of het bredere receptorprofiel van het peptide iets onderscheidends biedt.
9Referenties
- 1Sakurai T et al. (1998). Orexins and orexin receptors: a family of hypothalamic neuropeptides and G protein-coupled receptors that regulate feeding behavior. Cell. PubMed · DOI
- 2de Lecea L et al. (1998). The hypocretins: hypothalamus-specific peptides with neuroexcitatory activity. Proc Natl Acad Sci USA. DOI
- 3Nishino S et al. (2000). Hypocretin (orexin) deficiency in human narcolepsy. Lancet. PubMed · DOI
- 4Peyron C et al. (2000). A mutation in a case of early onset narcolepsy and a generalized absence of hypocretin peptides in human narcoleptic brains. Nat Med. PubMed · DOI
- 5Deadwyler SA et al. (2007). Systemic and nasal delivery of orexin-A (hypocretin-1) reduces the effects of sleep deprivation on cognitive performance in nonhuman primates. J Neurosci. PubMed · DOI
- 6Baier PC et al. (2008). Olfactory dysfunction in patients with narcolepsy with and without REM sleep behaviour disorder. Brain. PubMed
- 7Baier PC et al. (2011). Effects of intranasal hypocretin-1 (orexin A) on sleep in narcolepsy with cataplexy. Sleep Med. PubMed · DOI
- 8Weinhold SL et al. (2014). The effect of intranasal orexin-A (hypocretin-1) on sleep, wakefulness and attention in narcolepsy with cataplexy. Behav Brain Res. PubMed · DOI
Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.
† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.
10Community
Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.
Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2
11Paginageschiedenis
Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.