Rapamycin / Sirolimus

Geen peptide. Rapamycin is een macrolide klein molecuul dat wordt geproduceerd door de bodembacterie Streptomyces hygroscopicus. Het is opgenomen omdat het in longevitykringen voortdurend samen met peptiden wordt besproken en mensen er hier naar zoeken. Dezelfde bewijsnormen zijn van toepassing.

sirolimus (INN), Rapamune, Hyftor (topische gel), Fyarro (albuminegebonden, intraveneus), AY-22989; verwante 'rapalogen': everolimus, temsirolimus

Levensduur & cellulair
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Sirolimus is een goedgekeurd geneesmiddel, alleen op recept (afstoting na transplantatie, lymfangioleiomyomatose en een topische gel voor huidafwijkingen bij tubereuze sclerose). Deze pagina legt de gepubliceerde wetenschap uit. Het gebruik voor 'longevity' of gezond ouder worden is off-label, bij mensen onbewezen en brengt de reële risico's van een immunosuppressivum met zich mee.

1Wat het is

Rapamycin werd begin jaren 1970 ontdekt in een grondmonster van Paaseiland (Rapa Nui, vandaar de naam) door het team van Surendra Sehgal bij Ayerst in Montreal. Het werd eerst onderzocht als schimmelwerend middel, daarna bleek het het immuunsysteem te onderdrukken, en in 1999 werd het goedgekeurd om afstoting na niertransplantatie te voorkomen. Het ontrafelen van de werking leidde tot de ontdekking van het doelwit, mTOR genoemd ('mechanistic target of rapamycin'), dat het centrale knooppunt bleek te zijn waarmee cellen voedingsstoffen, groeifactoren en energie waarnemen en beslissen of ze groeien.

De reputatie op het gebied van levensduur komt voort uit een van de meest robuuste resultaten in de verouderingsbiologie: het verlengde de levensduur bij gist, wormen, vliegen en — in het rigoureuze, op drie locaties uitgevoerde Interventions Testing Program van het Amerikaanse National Institute on Aging — bij genetisch diverse muizen, zelfs wanneer ermee werd gestart op een leeftijd die overeenkomt met die van een 60-jarige mens (Harrison 2009, Nature). Geen ander geneesmiddel heeft dat zo consistent gereproduceerd. Of het bij mensen iets vergelijkbaars doet, is onbekend; het is het onderwerp van klinische studies, een grote hondenstudie en een groeiend off-label experiment onder volwassenen die hun eigen gezondheid bijhouden.


2Hoe het vermoedelijk werkt

mTORC1-remming. rapamycin–FKBP12 bindt aan mTORC1 en blokkeert de meeste functies ervan, waardoor eiwitsynthese (via S6K en 4E-BP1), vetsynthese en celgroei afnemen en de rem op autofagie wordt opgeheven, het proces waarmee cellen beschadigde eiwitten en organellen opruimen. Verminderde mTORC1-signalering is een gemeenschappelijk kenmerk van vrijwel elke interventie die de levensduur bij dieren verlengt, waaronder voedingsbeperking.
mTORC2. ooit dacht men dat rapamycin mTORC2 spaarde, maar chronische of hoge dosering remt ook dit complex. Het verlies van mTORC2 veroorzaakt de glucose-intolerantie en insulineresistentie die bij rapamycin worden gezien (Lamming 2012, Science). Dit is de basis voor intermitterende (wekelijkse) dosering in longevity-protocollen: de hoop is mTORC1 te raken en mTORC2 tegelijk te laten herstellen. Die hoop wordt ondersteund door muisgegevens en is bij mensen onbewezen.
Immuuneffecten. blokkeert T-celproliferatie als reactie op IL-2 (de toepassing bij transplantatie), maar lijkt bij lage intermitterende doses sommige immuunfuncties bij ouderen te verbeteren, mogelijk door 'uitgeputte' T-celpopulaties te verminderen en vaccinresponsen te verbeteren.
Senescentie. vermindert de ontstekingsbevorderende secreties van senescente cellen (het SASP) in celkweek en bij muizen.
Rapamycin bindt aan FKBP12, en dat paar remt mTORC1 — de sensor die een cel vertelt dat er voedingsstoffen in overvloed zijn. Als die is uitgeschakeld gedraagt de cel zich alsof ze vast: de groei vertraagt en autofagie, het opruimen van versleten inhoud, begint.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Profylaxe van transplantaatafstoting

Meerdere liggen ten grondslag aan de goedkeuring; sirolimus vermindert acute afstoting als onderdeel van combinatieschema's, met een kenmerkend bijwerkingenprofiel (lipiden, wondgenezing, proteïnurie) in vergelijking met calcineurineremmers.

Lymfangioleiomyomatose (LAM)

De MILES-studie liet stabilisatie van de longfunctie zien, tegenover achteruitgang bij placebo (McCormack 2011, NEJM). [8]

Faciale angiofibromen bij tubereuze sclerose (topisch)

Een fase 3-studie met 0.2% sirolimusgel liet een significante verbetering zien ten opzichte van vehikel, wat leidde tot de goedkeuring van Hyftor in 2022.
Beoordeeld: C (exceptionally strong for C)

Levensduur en gezonde levensduur bij dieren

Verlenging van de levensduur met ongeveer 9–14% bij muizen bij wie op een leeftijd van 20 maanden werd gestart (Harrison 2009, Nature), bevestigd in latere ITP-cohorten en dosis-responsstudies (Miller 2014, Aging Cell), met verbeteringen in diverse leeftijdsgebonden aandoeningen. Intermitterende dosering en korte kuren op middelbare leeftijd verlengden in sommige studies ook de levensduur (Bitto 2016, eLife). Consistent over geslachten en genetische achtergronden heen, wat zeldzaam is. [1][2][7]
Beoordeeld: A (surrogate endpoints)

Immuunveroudering bij mensen

Een RCT van 6 weken met het rapalog everolimus (0.5 mg per dag of 5 mg per week) bij 218 volwassenen ouder dan 65 verbeterde de antilichaamrespons op het griepvaccin met ongeveer 20% en verminderde het aantal uitgeputte PD-1-positieve T-cellen (Mannick 2014, Sci Transl Med). Een vervolgcombinatie (RTB101 ± everolimus) verminderde in fase 2 het aantal gemelde luchtweginfecties (Mannick 2018, Sci Transl Med), maar het fase 3-programma haalde in 2019 zijn primaire eindpunt niet. [4][5]
Beoordeeld: A (small)

Veiligheid van een lage dosis bij gezonde ouderen

Een placebogecontroleerde pilotstudie van 8 weken met 1 mg sirolimus per dag bij 25 volwassenen van 70–95 jaar vond geen ernstige bijwerkingen en geen duidelijke verandering in cognitieve, fysieke of immunologische metingen (Kraig 2018, Exp Gerontol). De PEARL-studie van 48 weken (ongeveer 115 deelnemers, 5 of 10 mg wekelijks door de apotheek bereide sirolimus vs placebo) rapporteerde een aanvaardbare veiligheid met bescheiden verbeteringen in vetvrije massa en pijn bij vrouwen op 10 mg en geen significante verandering in de primaire uitkomst, visceraal vet (Harinath 2025, Aging) †. [6][11]
Beoordeeld: B/—

Observationele en communitygegevens

Enquêtes onder zelfmedicerende volwassenen (Kaeberlein 2023, GeroScience) melden vooral milde bijwerkingen (mondzweren) en zelf ervaren voordelen die niet los te zien zijn van verwachtingen. De TRIAD-studie van het Dog Aging Project met wekelijkse rapamycin bij gezelschapshonden loopt nog, nadat een kleine pilotstudie wees op een verbeterde hartfunctie (Urfer 2017, GeroScience). [9][10]
Beoordeeld: C/B

Kanker, Alzheimer, parodontitis, veroudering van de eierstokken

Rapalogen zijn goedgekeurde kankergeneesmiddelen (everolimus, temsirolimus). Er bestaan kleine pilotstudies bij mensen naar veroudering van het parodontium en naar de eierstokfunctie; muisgegevens in Alzheimermodellen zijn positief; geen van deze toepassingen is bij mensen vastgesteld.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

Literatuur (goedgekeurde doses, dagelijks, met monitoring van de dalspiegel). mondzweren en stomatitis (de meest voorkomende klacht bij elke dosis), verhoogd cholesterol en verhoogde triglyceriden, verhoogde glucose en nieuw ontstane diabetes, lage trombocyten en anemie, verstoorde wondgenezing en lymfokèle, perifeer oedeem, acne-achtige uitslag, proteïnurie, interstitiële pneumonitis (zelden maar ernstig), meer infecties waaronder opportunistische, verlaagd testosteron en een verlaagd aantal zaadcellen bij mannen (omkeerbaar), en, bij transplantatiepopulaties, een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker en lymfoom na jaren van gecombineerde immunosuppressie. Niet voor gebruik tijdens de zwangerschap; effectieve anticonceptie wordt geadviseerd.

Door de community gemeld

Gemeld door de community (intermitterende lage dosis). mondzweren, voorbijgaande vermoeidheid of een 'grieperig' gevoel op de doseringsdag, verhoogd LDL en verhoogde triglyceriden in bloedonderzoek, verhoogde nuchtere glucose, acne, tragere genezing van snijwondjes, af en toe bacteriële huidinfecties; de meesten melden het schema als verdraagbaar, al gaat het om een geselecteerde groep mensen die ermee doorgingen.

Theoretisch. langdurige immuunonderdrukking, zelfs bij intermitterende doses; metabole schade via mTORC2 die mogelijk pas na jaren zichtbaar wordt; maskering van infecties; onbekende interactie met de kankerbevorderende en kankeronderdrukkende effecten van mTOR-remming bij gezonde mensen.

Interacties. sirolimus wordt geklaard door CYP3A4 en P-glycoproteïne, waardoor de bloedspiegels sterk kunnen stijgen met ketoconazole, itraconazole, voriconazole, clarithromycin, erythromycin, diltiazem, verapamil, hiv-proteaseremmers en grapefruitsap, en kunnen dalen met rifampicin, carbamazepine, phenytoin en sint-janskruid. In combinatie met cyclosporine wordt het met een vast tijdsinterval ingenomen. Levende vaccins moeten worden vermeden. ACE-remmers verhogen het risico op angio-oedeem. De praktijk in de community om het met grapefruitsap in te nemen om een dosis te 'rekken', maakt bewust gebruik van een interactie die de bloedspiegels onvoorspelbaar maakt.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Deze volgen de monitoring uit de transplantatiebijsluiter en de longevity-studies:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Dalspiegel van sirolimusstandaard in de transplantatiezorg (streefwaarde hangt af van het schema); zelden gedaan bij gebruik in de community, waardoor niemand zijn eigen blootstelling kent. Minstens één keer nuttig bij wekelijkse dosering.
Nuchtere lipiden (LDL, triglyceriden)de meest consistente metabole verandering, vaak binnen enkele weken.
Nuchtere glucose, nuchtere insuline, HbA1cmTORC2-gerelateerde insulineresistentie; de belangrijkste veiligheidsmarker bij intermitterend gebruik.
Volledig bloedbeeld met trombocytentrombocytopenie en anemie zijn dosisafhankelijk.
Uitgebreid metabool panel (CMP), inclusief creatinine/eGFR en eiwit in de urineproteïnurie en effecten op de nieren, vooral bij gelijktijdig gebruik van een ander nefrotoxisch geneesmiddel.
Leverenzymenaf en toe verhoogd.
Testosteron (mannen)verlaagd in transplantatiestudies; omkeerbaar.
Logboek van infecties en wondgenezingmondzweren, huidinfecties en trage genezing zijn vroege waarschuwingssignalen van overmatige blootstelling.
Longklachtennieuwe hoest of kortademigheid vereist een snelle beoordeling op pneumonitis.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Formulering en hantering

Goedgekeurd als tabletten van 0.5 mg, 1 mg en 2 mg, een orale oplossing van 1 mg/ml (in de koelkast bewaren, beschermen tegen licht, binnen een maand na opening gebruiken, verdunnen in water of sinaasappelsap — niet in grapefruitsap), en een topische gel van 0.2%. Tabletten moeten consequent met of zonder voedsel worden ingenomen, omdat vet de absorptie verandert, en mogen niet worden fijngemaakt. Door de apotheek bereide capsules die in sommige longevity-studies werden gebruikt, vertoonden een wisselende biologische beschikbaarheid. Er is geen en er is geen injecteerbare vorm buiten het oncologische product. Tabletten worden bewaard op kamertemperatuur in de originele verpakking, beschermd tegen licht en vocht.


6Vaak samen onderzocht met

Metformin (de andere meest besproken 'geroprotector'; gecombineerd gebruik in longevitykringen, met muisgegevens over additieve effecten); acarbose en 17α-oestradiol (andere ITP-successen); GH-secretagogen zoals ipamorelin (#4) — opvallend omdat GH/IGF-1 de mTOR-signalering verhoogt, zodat beide in tegengestelde richting werken, terwijl ze door de community vaak zonder gegevens worden gecombineerd; NAD-precursoren; senolytica (dasatinib + quercetin, fisetin); MOTS-c en epitalon in 'longevity-stacks' uit de community, zonder combinatiegegevens.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenGoedgekeurd door de FDA (Rapamune, 1999, transplantatie; 2015, LAM; Hyftor-gel 2022; Fyarro 2021 voor PEComa). Alleen op recept; gebruik voor longevity is off-label; wordt op grote schaal off-label voorgeschreven door telezorgklinieken, en er bestaan apotheekbereidingen
Europese UnieDoor het EMA toegelaten (Rapamune) voor niertransplantatie en LAM; alleen op recept
Verenigd KoninkrijkVergund door de MHRA; alleen op recept
AustraliëGoedgekeurd door de TGA; Schedule 4, alleen op recept
Zuid-AfrikaGeregistreerd bij SAHPRA; alleen op recept
SportTen tijde van de beoordeling niet op de WADA-lijst van verboden middelen †

8Open vragen

  • Verlengt rapamycin de gezonde levensduur bij mensen? Geen enkele studie kan dit direct beantwoorden; studies met surrogaatmarkers zijn klein en de resultaten zijn wisselend.
  • Is intermitterende (wekelijkse) dosering metabool echt veiliger, of verdunt het simpelweg zowel het voordeel als de schade?
  • Optimale dosis, startleeftijd en duur — allemaal onbekend.
  • Geslachtsverschillen: vrouwelijke muizen hebben meer baat in het ITP; PEARL wees op een effect dat specifiek bij vrouwen optreedt.
  • Of de resultaten bij gezelschapshonden (TRIAD) zich naar mensen zullen vertalen.

9Referenties

  1. 1Harrison DE et al. (2009). Rapamycin fed late in life extends lifespan in genetically heterogeneous mice. Nature. PubMed · DOI
  2. 2Miller RA et al. (2014). Rapamycin-mediated lifespan increase in mice is dose and sex dependent and metabolically distinct from dietary restriction. Aging Cell. PubMed · DOI
  3. 3Lamming DW et al. (2012). Rapamycin-induced insulin resistance is mediated by mTORC2 loss and uncoupled from longevity. Science. PubMed · DOI
  4. 4Mannick JB et al. (2014). mTOR inhibition improves immune function in the elderly. Sci Transl Med. PubMed · DOI
  5. 5Mannick JB et al. (2018). TORC1 inhibition enhances immune function and reduces infections in the elderly. Sci Transl Med. PubMed · DOI
  6. 6Kraig E et al. (2018). A randomized control trial to establish the feasibility and safety of rapamycin treatment in an older human cohort. Exp Gerontol. PubMed · DOI
  7. 7Bitto A et al. (2016). Transient rapamycin treatment can increase lifespan and healthspan in middle-aged mice. eLife. PubMed · DOI
  8. 8McCormack FX et al. (2011). Efficacy and safety of sirolimus in lymphangioleiomyomatosis (MILES). NEJM. PubMed · DOI
  9. 9Urfer SR et al. (2017). A randomized controlled trial to establish effects of short-term rapamycin treatment in 24 middle-aged companion dogs. GeroScience. PubMed · DOI
  10. 10Kaeberlein TL et al. (2023). Evaluation of off-label rapamycin use to promote healthspan in 333 adults. GeroScience. PubMed
  11. 11Harinath G et al. (2025). Safety and efficacy of low-dose rapamycin for healthy aging (PEARL). Aging [verify details]. PubMed
  12. 12Pfizer. Rapamune prescribing information (current label). PubMed

Referenties worden gekoppeld aan PubMed-/DOI-identificatoren; tot die tijd zoeken links de bronvermelding op in PubMed.

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

26 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.