Neoantigen peptide vaccines

NeoVax, NEO-PV-01, gepersonaliseerd neoantigeenvaccin met lange peptiden, patiëntspecifiek vaccin met synthetische lange peptiden; verwante mRNA-context: autogene cevumeran (BNT122/RO7198457), geïndividualiseerde neoantigeentherapie (mRNA-4157/V940)

Oncologie & beeldvorming
Wacht op medische beoordelingEN ES DE FR PT IT NL PL ZH+ Volgen voor updates
Opmerking bij dit profiel. Dit zijn experimentele, individueel vervaardigde immunotherapieën die alleen binnen klinische studies onder oncologisch toezicht worden toegediend. Niets hier beschrijft zelfbereiding.

1Wat het is

Dit is de huidige voorhoede van therapeutische kankervaccinatie, en eerlijk gezegd is het een sterk idee met mager gerandomiseerd bewijs. Elke tumor draagt somatische mutaties; een deel daarvan levert peptiden op die de HLA-moleculen van de patiënt kunnen presenteren en die T-cellen kunnen herkennen. Dat zijn neoantigenen — werkelijk lichaamsvreemde sequenties die in normaal weefsel niet voorkomen en waarvoor geen tolerantie vanuit de thymus bestaat. Waar de profielen 231 tot en met 236 zich richtten op gedeelde eigen antigenen die het immuunsysteem heeft leren negeren, maakt deze benadering voor elke patiënt een ander vaccin.

Het praktische traject is: de tumor en het bijbehorende normale DNA sequencen, de mutaties benoemen, voorspellen welke van de resulterende peptiden aan de HLA-allelen van de patiënt binden, die rangschikken, de beste 10–20 als lange peptiden synthetiseren en vaccineren met een sterk adjuvans. Er worden bewust lange peptiden gebruikt — die moeten door professionele antigeenpresenterende cellen worden opgenomen en verwerkt en niet direct aan HLA op een willekeurige voorbijkomende cel binden, want dat is het mechanisme waardoor korte klasse I-peptiden (profiel 231) tolerantie in plaats van immuniteit kunnen induceren.

Hetzelfde neoantigeenconcept wordt ook als mRNA in plaats van als peptide toegediend — autogene cevumeran en mRNA-4157 zijn de voornaamste voorbeelden — en het is belangrijk de twee bewijsstromen niet door elkaar te halen. De peptideroute heeft de langere immunologische follow-up; de mRNA-route heeft de eerste gerandomiseerde signalen van werkzaamheid opgeleverd.


2Hoe het vermoedelijk werkt

Lange synthetische peptiden die samen met poly-ICLC worden geïnjecteerd, worden door dendritische cellen opgenomen, verwerkt en gepresenteerd op zowel klasse I- als klasse II-HLA.
Er worden zowel cytotoxische CD8+- als helper-CD4+-T-celresponsen opgewekt; in de praktijk was de CD4+-respons meestal de grootste, wat het vakgebied aanvankelijk niet verwachtte.
Doordat de sequenties uitsluitend in de tumor voorkomen, wordt de respons niet beperkt door tolerantie voor eigen weefsel en is auto-immuniteit tegen het doelwit mechanistisch onwaarschijnlijk.
In de loop van de tijd breidt de respons zich uit naar mutaties die niet in het vaccin zaten — "epitope spreading" — wat jaren na vaccinatie is gedocumenteerd en suggereert dat het vaccin een zichzelf onderhoudend proces in gang zet en niet alleen de doelwitten aanlevert die het bevat.
De benadering past het best bij minimale restziekte na een operatie en bij tumoren met genoeg mutaties om goede neoantigenen te vinden; door de lange productietijd is ze slecht geschikt voor snel progressieve, gevorderde ziekte.
Peptiden die worden gemaakt om overeen te komen met de mutaties in de eigen tumor van één patiënt. Omdat de sequenties nergens anders in het lichaam voorkomen, hoeft er geen zelftolerantie te worden overwonnen.Schematisch — niet op schaal

3Wat het onderzoek laat zien

Melanoom, adjuvant, peptidevaccin

In de oorspronkelijke fase 1-studie met NeoVax werden zes patiënten met gereseceerd melanoom in stadium III/IV gevaccineerd met tot 20 gepersonaliseerde lange peptiden plus poly-ICLC. Bij allen ontstonden neoantigeenspecifieke T-celresponsen; vier waren bij de follow-up recidiefvrij en twee die later progressie kregen, reageerden op daaropvolgende checkpointblokkade (Ott 2017, Nature). Bij een follow-up na vier jaar bleken neoantigeenspecifieke geheugen-T-cellen nog steeds te circuleren, met epitope spreading naar mutaties die niet in het vaccin zaten, en waren alle acht patiënten in het uitgebreide cohort in leven (Hu 2021, Nature Medicine). Langere follow-up blijft persistentie rapporteren. Dit is een ongecontroleerde studie bij zes tot acht patiënten met een uitzonderlijke immunologische diepgang — graad B, en de kleine aantallen moeten elke keer worden vermeld wanneer ernaar wordt verwezen. [1][2]

Glioblastoom, peptidevaccin

Een fase 1/1b-studie van gepersonaliseerde vaccinatie met neoantigeenpeptiden bij nieuw gediagnosticeerd glioblastoom toonde dat patiënten die geen dexamethasone gebruikten circulerende neoantigeenspecifieke T-cellen aanmaakten, en dat die T-cellen bij herhaalde bemonstering infiltrerend in de tumor konden worden aangetroffen (Keskin 2019, Nature). Belangrijk is dat patiënten die wel dexamethasone gebruikten grotendeels niet reageerden — een concrete demonstratie van het corticosteroïdprobleem dat alle immunotherapie bij glioblastoom beperkt. Geen uitspraak over overleving. [3]

Combinatie met checkpointblokkade

NEO-PV-01 plus nivolumab is onderzocht bij gevorderd melanoom, NSCLC en blaaskanker, met rapportage van haalbaarheid, immunogeniciteit en epitope spreading zonder gerandomiseerde vergelijking. Andere kleine studies combineerden gepersonaliseerde peptidevaccins met anti-PD-1 bij verschillende tumortypen. Consistent immunogeen, consistent ongecontroleerd.
Beoordeeld: A/B

Gerandomiseerd bewijs, uit de mRNA-route

De gerandomiseerde gegevens in dit veld komen tot nu toe van mRNA-neoantigeentherapieën, niet van peptiden. Een gerandomiseerde fase 2b-studie van geïndividualiseerde mRNA-neoantigeentherapie plus pembrolizumab versus pembrolizumab alleen bij gereseceerd melanoom met een hoog risico rapporteerde een betere recidiefvrije overleving; er loopt een fase 3-programma. Bij pancreaskanker wekte een fase 1-studie van autogene cevumeran na een operatie, met atezolizumab en mFOLFIRINOX, bij ongeveer de helft van de 16 patiënten neoantigeenspecifieke T-cellen op en rapporteerde die een langere recidiefvrije overleving bij degenen die reageerden, met follow-uprapporten tot enkele jaren later die persisterende, door het vaccin geïnduceerde T-celklonen beschrijven; een gerandomiseerde fase 2 loopt nog en heeft niet gerapporteerd (Rojas 2023, Nature; latere follow-uprapporten 2025–2026 †). Niets daarvan is bewijs voor een peptidevaccin, en het staat hier vermeld omdat het de context is waarin het werk met peptiden nu wordt gelezen. [5]
Niet beoordeeld

Wat niet is aangetoond — onomwonden gezegd

Er is geen afgeronde van een gepersonaliseerd neoantigeenpeptidevaccin die een betere overleving of recidiefvrije overleving bij enige vorm van kanker aantoont. Elke klinische bewering in dit profiel rust op eenarmige studies met tussen zes en ongeveer zestig patiënten, of op een andere toedieningstechnologie.

4Gemelde bijwerkingen en interacties

Gemeld in de literatuur

het veiligheidsprofiel is in de studies opvallend mild geweest voor een oncologische interventie — reacties op de injectieplaats (vaak, soms met blijvende nodi), griepachtige klachten, vermoeidheid, lichte koorts, myalgie, voorbijgaande huiduitslag. Poly-ICLC is verantwoordelijk voor het grootste deel van de systemische reactogeniciteit. Immuuntoxiciteit van graad 3–4 die aan het vaccin werd toegeschreven, is niet consistent gerapporteerd, en er is geen auto-immuunziekte beschreven die door neoantigeenvaccinatie werd veroorzaakt. Bij gelijktijdige toediening met checkpointinhibitoren treden immuungerelateerde bijwerkingen op met de frequentie die van de checkpointinhibitor te verwachten is.

Door de community gemeld

Gebruik in de community: vrijwel niets gedocumenteerd. Deze producten kunnen niet bestaan buiten een traject van sequencing en productie dat aan de tumor van een individuele patiënt is gebonden.

Theoretisch. een voorspeld neoantigeen zou kunnen kruisreageren met een vergelijkbaar eigen peptide en auto-immuniteit veroorzaken; dat is van begin af aan een theoretisch punt van zorg geweest en heeft zich niet voorgedaan. Epitope spreading betekent dat de uiteindelijke respons breder is dan wat bewust is toegediend, wat het beoogde voordeel is en tegelijk het minst controleerbare aspect.

Interacties. corticosteroïden, en vooral dexamethasone, zwakken de respons aanzienlijk af en dat is direct gezien in de gegevens bij glioblastoom — de interactie in dit profiel waarmee klinisch het meest te doen is. Cytotoxische chemotherapie en lymfodepletie verkleinen de beschikbare pool van T-cellen. Checkpointinhibitoren worden bewust als partner onderzocht.

Markers die onderzoekers vaak volgen

Uit de studieprotocollen:

MarkerWaarom ze gevolgd wordt
Tumormutatielast en de uitkomst van whole-exome- en RNA-sequencingbepaalt of er überhaupt een bruikbaar vaccin kan worden ontworpen; tumoren met weinig mutaties leveren weinig kandidaat-neoantigenen op.
HLA-genotype (klasse I en II)nodig voor het voorspellen van epitopen, niet als beperking voor wie in aanmerking komt.
De frequentie van neoantigeenspecifieke CD4+- en CD8+-T-cellen in de tijd (ELISpot, tetrameer, single-cell-TCR-sequencing)de farmacodynamische uitkomstmaat, en tot nu toe de belangrijkste wetenschappelijke opbrengst van dit veld.
Epitope spreading (responsen op mutaties die niet in het vaccin zaten)wordt gevolgd als bewijs dat het vaccin een breder proces in gang heeft gezet.
Klonaliteit van de T-celreceptor in bloed en in tumorweefsel na vaccinatiewordt gebruikt om aan te tonen dat door het vaccin geïnduceerde klonen de tumor daadwerkelijk bereiken; het sterkste mechanistische bewijs dat er is.
Circulerend tumor-DNAhet praktische eindpunt voor minimale restziekte in adjuvante studies, en waarschijnlijk de surrogaatmaat die gerandomiseerde studies haalbaar maakt.
Blootstelling aan corticosteroïden, en in het bijzonder aan dexamethasonewordt als covariaat bijgehouden omdat het de respons aantoonbaar onderdrukt.
Recidiefvrije en totale overleving met beeldvorming volgens protocolde eindpunten die in een gerandomiseerde studie met een peptidevaccin nog niet zijn gehaald.
CBC, CMP, schildklierfunctie en het standaardpanel voor immuungerelateerde bijwerkingenwanneer een checkpointinhibitor deel uitmaakt van het schema.

Gratis voor iedereen. Veiligheidsinformatie staat nooit achter een betaalmuur.


5Formulering en toedieningscontext

Elk vaccin wordt voor één patiënt gemaakt: tumorweefsel en normaal weefsel worden gesequenced, kandidaat-neoantigenen worden voorspeld en gerangschikt, peptiden worden op klinische kwaliteit gesynthetiseerd, op kwaliteit getest en vrijgegeven — historisch een proces van 10–16 weken, en een centrale reden waarom deze benadering na een operatie wordt onderzocht en niet bij progressieve ziekte. De doses worden of intradermaal door getraind personeel gegeven, waarbij de pool van peptiden wordt verdeeld over verschillende injectiegroepen op verschillende ledematen, zodat meerdere draineringsgebieden van lymfeklieren worden aangesproken, elk met poly-ICLC. De primingdoses zitten vooral in de eerste weken, met boosters maanden later. Het gebruik van corticosteroïden wordt volgens protocol waar mogelijk beperkt. Er bestaat per definitie geen zelfbereide, magistraal bereide of kant-en-klare versie van een gepersonaliseerd vaccin, en er is geen dosisberekening die gepast is om te publiceren.


6Vaak samen onderzocht met

Poly-ICLC (het standaardadjuvans in deze klasse); pembrolizumab, nivolumab en atezolizumab; mFOLFIRINOX en andere adjuvante chemotherapieschema's als basis. Conceptueel verwant: peptidevaccins gericht op KRAS (profiel 237) — de variant van hetzelfde idee met gedeelde neoantigenen; IMA901 en GAPVAC (profiel 236) — de voorloper die uit een vaste voorraad werd gepersonaliseerd; het gp100-peptidevaccin (profiel 231) — de benadering met korte peptiden die deze klasse moest vervangen.

Informatieve kruisverwijzingen. Geen aanbevelingen voor combinaties.


7Regelgevingsstatus per regio

RegioStatus (gecontroleerd op —)
Verenigde StatenNiet goedgekeurd door de FDA; experimenteel. Er is bericht over een breakthrough therapy-aanduiding voor een geïndividualiseerde mRNA-neoantigeentherapie bij melanoom, een andere productklasse dan de peptidevaccins die hier worden beschreven †
Europese UnieNiet toegelaten
Verenigd KoninkrijkGeen vergunning. Er is een nationaal programma opgezet om patiënten in te sluiten in studies met gepersonaliseerde kankervaccins †
AustraliëNiet goedgekeurd
Zuid-AfrikaNiet geregistreerd bij SAHPRA
SportNiet vermeld door WADA; geen prestatietoepassing

8Open vragen

  • Komt er ooit een gerandomiseerde studie van een gepersonaliseerd neoantigeenpeptidevaccin, of is het veld definitief overgestapt op toediening via mRNA?
  • Hoe nauwkeurig is het voorspellen van neoantigenen? Een groot deel van de voorspelde epitopen wekt geen detecteerbare respons op, en het veld kan er nog steeds niet betrouwbaar de epitopen uit kiezen die ertoe doen.
  • Kan de productietijd genoeg worden teruggebracht om iets anders dan minimale restziekte te behandelen?
  • Waarom wordt de respons zo door CD4 gedomineerd, en maakt dat uit voor het doden van tumorcellen?

9Referenties

  1. 1Ott PA et al. (2017). An immunogenic personal neoantigen vaccine for patients with melanoma. Nature. PubMed · DOI
  2. 2Hu Z et al. (2021). Personal neoantigen vaccines induce persistent memory T cell responses and epitope spreading in patients with melanoma. Nature Medicine. PubMed · DOI
  3. 3Keskin DB et al. (2019). Neoantigen vaccine generates intratumoral T cell responses in phase Ib glioblastoma trial. Nature. PubMed · DOI
  4. 4Sahin U et al. (2017). Personalized RNA mutanome vaccines mobilize poly-specific therapeutic immunity against cancer. Nature. PubMed · DOI
  5. 5Rojas LA et al. (2023). Personalized RNA neoantigen vaccines stimulate T cells in pancreatic cancer. Nature. PubMed · DOI
  6. 6Ott PA et al. (2020). A phase Ib trial of personalized neoantigen therapy plus anti-PD-1 in patients with advanced melanoma, non-small cell lung cancer, or bladder cancer. Cell. PubMed · DOI
  7. 7Weber JS et al. (2024). Individualised neoantigen therapy mRNA-4157 (V940) plus pembrolizumab versus pembrolizumab monotherapy in resected melanoma (KEYNOTE-942): a randomised, phase 2b study. Lancet. PubMed · DOI

† Wordt door onze beoordelaars gecontroleerd aan de hand van actuele bronnen.


10Community

Discussies en protocollen zijn zichtbaar voor leden. Lid worden is gratis.

Zelf gemelde bijwerkingen Fase 2

Nog niet genoeg gegevens. 0 van de 50 benodigde leden hebben deze stof 4+ weken gelogd. Onder de 50 tonen we niets, zodat niemand herkenbaar is.

11Paginageschiedenis

31 okt 2026Profile published — awaiting medical review

Gelicentieerd onder CC BY-NC-SA 4.0. Een fout gevonden? Meld het · Redactionele normen — correcties worden hier vastgelegd.